Rękojmia przy sprzedaży to ustawowa odpowiedzialność sprzedawcy za wady fizyczne i prawne rzeczy. Nie zależy od tego, czy sprzedawca wiedział o wadzie, i jest odrębna od gwarancji. Zakres ochrony zależy przede wszystkim od statusu kupującego – konsument korzysta z silniejszych uprawnień niż przedsiębiorca.

Czym jest rękojmia przy sprzedaży?

Podstawą rękojmi są przepisy Kodeksu cywilnego. Sprzedawca odpowiada wobec kupującego, jeżeli sprzedana rzecz ma wadę. Odpowiedzialność ta ma charakter ustawowy, dlatego może powstać nawet wtedy, gdy sprzedawca nie znał wady i nie przyczynił się do jej powstania.

Rękojmia działa niezależnie od gwarancji. Gwarancja jest dobrowolnym zobowiązaniem gwaranta, najczęściej producenta, natomiast rękojmia wynika bezpośrednio z ustawy i co do zasady obciąża sprzedawcę. Kupujący może więc dochodzić swoich praw z rękojmi, nawet jeżeli nie otrzymał dokumentu gwarancyjnego.

Jak status kupującego wpływa na prawa z rękojmi?

Najpierw trzeba ustalić, kto kupił rzecz. W umowie z konsumentem przepisy chronią kupującego szerzej. W relacji między przedsiębiorcami strony mogą natomiast zmodyfikować odpowiedzialność sprzedawcy, a nawet całkowicie ją wyłączyć.

Cecha Konsument Przedsiębiorca
Wyłączenie rękojmi Co do zasady niedopuszczalne, chyba że szczególny przepis pozwala na takie ograniczenie. Możliwe umowne ograniczenie, rozszerzenie albo wyłączenie rękojmi.
Domniemanie istnienia wady Jeżeli wada zostanie stwierdzona w ciągu roku od wydania rzeczy, przyjmuje się, że wada lub jej przyczyna istniała już wtedy. Co do zasady musi wykazać, że wada istniała w chwili przejścia niebezpieczeństwa na kupującego.
Badanie rzeczy po odbiorze Brak szczególnego obowiązku zbadania rzeczy pod rygorem utraty uprawnień z rękojmi. Przy sprzedaży między przedsiębiorcami trzeba zbadać rzecz w czasie i sposób przyjęty dla danego rodzaju rzeczy.

Przedsiębiorca będący osobą fizyczną może w określonych sytuacjach korzystać z ochrony zbliżonej do konsumenckiej. Dotyczy to umowy bezpośrednio związanej z jego działalnością gospodarczą, jeżeli z jej treści wynika, że nie ma dla niego charakteru zawodowego. Przy ocenie bierze się pod uwagę między innymi przedmiot działalności ujawniony w CEIDG. Przykładowo osoba prowadząca usługi programistyczne może zawrzeć umowę dotyczącą rzeczy, która nie ma związku z jej specjalizacją zawodową. Sam fakt prowadzenia firmy nie pozbawia jej automatycznie ochrony konsumenckiej.

Co uznajemy za wadę towaru?

Wada oznacza niezgodność rzeczy z umową. Może mieć charakter fizyczny albo prawny:

  • Wada fizyczna – rzecz nie ma właściwości, które powinna mieć ze względu na uzgodniony cel, przeznaczenie albo zapewnienia sprzedawcy.
  • Brak przydatności do uzgodnionego celu – kupujący poinformował sprzedawcę, do czego potrzebuje rzeczy, a sprzedawca nie zgłosił zastrzeżeń, lecz rzecz nie nadaje się do tego zastosowania.
  • Niepełność rzeczy – kupujący otrzymał przedmiot w stanie niezupełnym, na przykład bez elementu objętego umową.
  • Wada prawna – rzecz jest własnością osoby trzeciej, została obciążona prawem osoby trzeciej albo korzystanie z niej lub rozporządzanie nią ogranicza decyzja lub orzeczenie właściwego organu.

Sprzedawca odpowiada za wadę fizyczną, która istniała w chwili przejścia niebezpieczeństwa na kupującego albo wynikała z przyczyny tkwiącej w rzeczy w tym momencie. Nie musi więc chodzić o usterkę widoczną przy odbiorze. Istotne jest także to, czy jej przyczyna istniała już wtedy.

Jakich roszczeń może żądać kupujący?

Kupujący może żądać usunięcia wady albo wymiany rzeczy na wolną od wad. Może również złożyć oświadczenie o obniżeniu ceny lub odstąpieniu od umowy. Wybór konkretnego żądania zależy od rodzaju wady, jej znaczenia oraz statusu kupującego.

  • Naprawa – sprzedawca usuwa wadę w rozsądnym czasie i bez nadmiernych niedogodności dla kupującego.
  • Wymiana – kupujący otrzymuje rzecz wolną od wad, jeżeli wymiana jest możliwa.
  • Obniżenie ceny – cena powinna zostać zmniejszona proporcjonalnie do różnicy między wartością rzeczy wadliwej a rzeczy bez wady.
  • Odstąpienie od umowy – kupujący zwraca rzecz, a sprzedawca zwraca cenę, ale uprawnienie to dotyczy wyłącznie wady istotnej.

Sprzedawca może odmówić wybranego sposobu usunięcia wady, jeżeli jest on niemożliwy albo wymagałby nadmiernych kosztów w porównaniu z innym rozwiązaniem. W przypadku przedsiębiorcy sprzedawca może odmówić naprawy lub wymiany także wtedy, gdy koszty przekraczają cenę sprzedanej rzeczy.

Odstąpienie od umowy nie przysługuje przy wadzie nieistotnej. Jeżeli wada nie ma takiego charakteru, kupujący może żądać naprawy, wymiany albo obniżenia ceny. Sprzedawca może też uniemożliwić odstąpienie, gdy niezwłocznie usunie wadę lub wymieni rzecz bez nadmiernych niedogodności, z wyjątkami wskazanymi w przepisach, między innymi gdy rzecz była już wcześniej naprawiana lub wymieniana.

Ile czasu obejmuje rękojmia?

Termin odpowiedzialności liczy się od dnia wydania rzeczy kupującemu. Samo stwierdzenie wady musi nastąpić w ustawowym okresie. Później znaczenie ma termin przedawnienia konkretnego roszczenia.

Rodzaj rzeczy Termin stwierdzenia wady Termin przedawnienia roszczenia
Rzecz ruchoma 2 lata od dnia wydania rzeczy Co do zasady rok od dnia stwierdzenia wady. U konsumenta termin nie może zakończyć się przed upływem dwóch lat.
Nieruchomość 5 lat od dnia wydania nieruchomości Co do zasady rok od dnia stwierdzenia wady. U konsumenta termin nie może zakończyć się przed upływem pięciu lat.
Wada prawna Termin zależy od momentu, w którym kupujący dowiedział się o wadzie, a przy sporze z osobą trzecią – od prawomocnego zakończenia tego sporu. Stosuje się szczególne zasady z Kodeksu cywilnego, w tym roczny termin dla określonych roszczeń.

Roczny termin dotyczy w szczególności roszczenia o usunięcie wady lub wymianę rzeczy. W tym samym okresie kupujący może złożyć oświadczenie o obniżeniu ceny albo odstąpieniu od umowy. Jeżeli sprzedawca podstępnie zataił wadę, upływ podstawowego terminu stwierdzenia wady nie wyłącza automatycznie uprawnień kupującego.

Ważne jest też domniemanie istnienia wady przez pierwszy rok. Jeżeli konsument stwierdzi wadę przed upływem roku od wydania rzeczy, przyjmuje się, że wada lub jej przyczyna istniała już w chwili przejścia niebezpieczeństwa na kupującego. Sprzedawca może próbować to domniemanie obalić, ale ciężar przedstawienia dowodów spoczywa wtedy na nim.

Jak złożyć reklamację z tytułu rękojmi?

Reklamacja nie wymaga szczególnego formularza. Powinna jednak jasno wskazywać umowę, wadę oraz żądanie kupującego. Najbezpieczniej złożyć ją w sposób pozwalający później potwierdzić datę i treść zawiadomienia.

  1. Opisz rzecz, datę zakupu i sposób ujawnienia wady.
  2. Dołącz dowody, takie jak paragon, faktura, zdjęcia, nagrania, opinia serwisowa lub korespondencja ze sprzedawcą.
  3. Wskaż konkretne żądanie – naprawę, wymianę, obniżenie ceny albo odstąpienie od umowy.
  4. Wyślij reklamację tak, aby zachować dowód doręczenia, na przykład listem poleconym, pocztą elektroniczną albo przez system reklamacyjny sprzedawcy.
  5. Zachowaj odpowiedź sprzedawcy i dokumentację dalszych ustaleń.

Jeżeli konsument zażądał naprawy, wymiany albo obniżenia ceny z określoną kwotą, sprzedawca ma 14 dni na ustosunkowanie się do żądania. Brak odpowiedzi w tym terminie oznacza, że żądanie zostało uznane za uzasadnione. Reguła ta nie oznacza automatycznie, że każda reklamacja jest zasadna, lecz wywołuje ustawowe domniemanie uznania wskazanego żądania konsumenta.

W relacji między przedsiębiorcami kupujący powinien zachować większą staranność. Musi zbadać rzecz w czasie i sposób przyjęty przy rzeczach danego rodzaju, a następnie niezwłocznie zawiadomić sprzedawcę o wadzie. Jeżeli wada ujawni się później, zawiadomienie trzeba przekazać niezwłocznie po jej stwierdzeniu. Brak takich czynności może prowadzić do utraty uprawnień z rękojmi. Wyjątkiem jest między innymi sytuacja, gdy sprzedawca wiedział o wadzie albo podstępnie ją zataił.

Przy odmowie reklamacji przez sprzedawcę warto zażądać uzasadnienia i zabezpieczyć dowody dotyczące wady. Jeżeli spór dotyczy większej kwoty, nieruchomości, pojazdu lub kwestii technicznej, pomoc prawnika i niezależna opinia specjalisty mogą mieć znaczenie dla oceny, czy wada istniała już w chwili sprzedaży.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi indywidualnej porady prawnej. W razie sporu wymagającego analizy umowy, dowodów lub terminów procesowych warto skonsultować się z prawnikiem.