Od 1 stycznia 2023 r. przepisy dotyczące konsumentów nie posługują się już pojęciem rękojmi. W relacji B2C podstawą reklamacji jest niezgodność towaru z umową, uregulowana w Ustawie o prawach konsumenta. Rękojmia w rozumieniu Kodeksu cywilnego dotyczy przede wszystkim sprzedaży B2B.
Rękojmia a niezgodność towaru z umową po 2023 roku
Nowelizacja, która weszła w życie 1 stycznia 2023 r., rozdzieliła dwa reżimy odpowiedzialności sprzedawcy. Do umów zawieranych z konsumentem stosuje się przepisy rozdziału 5a Ustawy o prawach konsumenta. Przepisy Kodeksu cywilnego o rękojmi nie są w takim przypadku podstawą dochodzenia roszczeń dotyczących sprzedaży, dostawy ani umowy o dzieło będącej towarem.
W obrocie między przedsiębiorcami nadal działa rękojmia za wady uregulowana w Kodeksie cywilnym. Potoczne określenie „reklamacja z tytułu rękojmi” w odniesieniu do konsumenta może być zrozumiałe, ale prawidłowa nazwa ustawowego mechanizmu to odpowiedzialność za brak zgodności towaru z umową.
Jakie przepisy stosuje się w konkretnej sytuacji?
Najpierw trzeba ustalić status kupującego i charakter transakcji. To od tego zależy podstawa prawna, zakres ochrony oraz sposób formułowania żądań.
| Cecha | B2C – konsument | B2B – przedsiębiorca |
|---|---|---|
| Podstawa prawna | Ustawa o prawach konsumenta, w szczególności przepisy o niezgodności towaru z umową | Kodeks cywilny, przepisy o rękojmi za wady |
| Podstawowe uprawnienia | Naprawa lub wymiana, a w określonych sytuacjach obniżenie ceny albo odstąpienie od umowy | Naprawa, wymiana, obniżenie ceny albo odstąpienie od umowy na zasadach Kodeksu cywilnego |
| Termin odpowiedzialności | Brak zgodności ujawniony co do zasady w ciągu 2 lat od dostarczenia towaru, chyba że termin przydatności jest dłuższy | Wada fizyczna stwierdzona przed upływem 2 lat od wydania rzeczy, a w przypadku nieruchomości przed upływem 5 lat |
| Domniemanie istnienia problemu przy dostarczeniu | Brak zgodności ujawniony w ciągu 2 lat uważa się za istniejący przy dostarczeniu, chyba że zostanie wykazane inaczej lub sprzeciwia się temu charakter towaru albo wady | Obowiązuje odrębny reżim dowodowy, a kupujący będący przedsiębiorcą musi także zbadać rzecz i niezwłocznie zawiadomić o wadzie |
Szczególną kategorią jest osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą, która kupuje towar w związku ze swoją działalnością, ale zakup nie ma dla niej charakteru zawodowego. W takim przypadku część ochrony przewidzianej dla konsumenta stosuje się także do niej. Przykładowo lekarz kupujący zwykłą lampę do gabinetu może korzystać z tej ochrony, jeżeli zakup nie dotyczy zawodowej specjalizacji ujawnionej w ewidencji działalności.
Czego może żądać konsument?
W przypadku niezgodności towaru z umową konsument nie wybiera całkowicie dowolnie kolejności roszczeń. Ustawa wprowadza hierarchię środków ochrony. W pierwszej kolejności chodzi o doprowadzenie towaru do zgodności z umową:
- Naprawa – przedsiębiorca usuwa brak zgodności bez pobierania opłat.
- Wymiana – przedsiębiorca dostarcza towar zgodny z umową.
- Obniżenie ceny – cena powinna zostać zmniejszona proporcjonalnie do różnicy między wartością towaru wadliwego i zgodnego z umową.
- Odstąpienie od umowy – konsument odzyskuje zapłaconą cenę, jeżeli pozwalają na to przesłanki ustawowe.
Przedsiębiorca może zaproponować naprawę zamiast wymiany albo wymianę zamiast naprawy, gdy wybrany przez konsumenta sposób jest niemożliwy lub wiązałby się z nadmiernymi kosztami. Naprawa albo wymiana powinny nastąpić w rozsądnym czasie i bez nadmiernych niedogodności dla konsumenta. Koszty przewozu, przesyłki, robocizny i materiałów ponosi przedsiębiorca.
Obniżenia ceny albo odstąpienia od umowy można żądać między innymi wtedy, gdy przedsiębiorca odmówił naprawy lub wymiany, nie wykonał ich w rozsądnym czasie, problem nadal występuje albo z okoliczności wynika, że nie doprowadzi towaru do zgodności. Konsument może pominąć naprawę lub wymianę także wtedy, gdy brak zgodności jest na tyle istotny, że uzasadnia natychmiastowe obniżenie ceny albo odstąpienie od umowy.
Odstąpienie od umowy nie jest możliwe, gdy niezgodność jest nieistotna. Ustawa przewiduje jednak domniemanie, że brak zgodności ma istotny charakter. W razie odstąpienia konsument zwraca towar na koszt przedsiębiorcy, a przedsiębiorca zwraca cenę nie później niż w ciągu 14 dni od otrzymania towaru albo dowodu jego odesłania.
Kiedy towar jest niezgodny z umową?
Ustawa o prawach konsumenta opisuje przede wszystkim, jakie cechy musi mieć towar zgodny z umową. Chodzi zarówno o ustalenia indywidualne, jak i o uzasadnione oczekiwania dotyczące towarów danego rodzaju.
Za zgodny z umową uznaje się towar, który spełnia w szczególności następujące wymagania:
- ma uzgodniony opis, rodzaj, ilość, jakość, kompletność i funkcjonalność, a przy towarach z elementami cyfrowymi także wymaganą kompatybilność i dostęp do aktualizacji,
- nadaje się do szczególnego celu wskazanego przez konsumenta przed zawarciem umowy, jeżeli przedsiębiorca ten cel zaakceptował,
- nadaje się do zwykłego zastosowania dla towarów tego rodzaju, z uwzględnieniem prawa, norm technicznych i dobrych praktyk,
- ma trwałość, bezpieczeństwo i inne cechy, których konsument może rozsądnie oczekiwać, także w świetle reklamy, etykiety lub innych publicznych zapewnień,
- jest dostarczany z opakowaniem, akcesoriami i instrukcjami, których można racjonalnie oczekiwać,
- odpowiada próbce lub wzorowi udostępnionemu przed zawarciem umowy.
Niezgodność może dotyczyć także montażu. Przedsiębiorca odpowiada za niewłaściwe zamontowanie przez siebie lub podmiot, za który ponosi odpowiedzialność. Odpowiada również za błędy w instrukcji, jeżeli konsument zamontował towar samodzielnie zgodnie z tą instrukcją.
Terminy i domniemanie istnienia niezgodności
Przedsiębiorca odpowiada za brak zgodności z umową istniejący w chwili dostarczenia towaru i ujawniony w ciągu 2 lat od tej chwili. Jeżeli określony przez przedsiębiorcę lub producenta termin przydatności jest dłuższy, odpowiedzialność może obejmować także ten dłuższy okres.
Jeżeli problem ujawni się w ciągu dwóch lat od dostarczenia, przyjmuje się, że istniał już w chwili dostarczenia. To przedsiębiorca powinien obalić to domniemanie, chyba że nie można go pogodzić ze specyfiką towaru albo charakterem niezgodności.
Uwaga: dwuletnie domniemanie nie oznacza, że każda awaria automatycznie obciąża sprzedawcę. Przedsiębiorca może wykazywać, że problem powstał później, na przykład wskutek niewłaściwego używania, uszkodzenia mechanicznego albo innej przyczyny niezwiązanej ze stanem towaru przy dostarczeniu.
Przedsiębiorca powinien odpowiedzieć na reklamację konsumenta w ciągu 14 dni od jej otrzymania. Brak odpowiedzi w tym terminie oznacza uznanie reklamacji za zasadną. Odpowiedź powinna zostać przekazana na papierze albo innym trwałym nośniku, w tym pocztą elektroniczną.
W relacji B2B kupujący musi zachować większą staranność. Przy sprzedaży między przedsiębiorcami powinien zbadać rzecz w czasie i sposób przyjęty przy towarach tego rodzaju, a następnie niezwłocznie zawiadomić sprzedawcę o wadzie. Zaniedbanie tych obowiązków może skutkować utratą uprawnień z rękojmi, chyba że sprzedawca podstępnie zataił wadę lub zapewnił, że ona nie istnieje.
Rękojmia a gwarancja – jaka jest różnica?
Rękojmia w relacji B2B i niezgodność towaru z umową w relacji B2C wynikają z ustawy i dotyczą odpowiedzialności sprzedawcy. Gwarancja jest natomiast dobrowolnym zobowiązaniem gwaranta, którym może być producent, importer, dystrybutor albo sprzedawca. Jej zakres wynika z oświadczenia gwarancyjnego.
Gwarancja i ustawowa odpowiedzialność sprzedawcy są niezależne. Skorzystanie z gwarancji nie odbiera kupującemu praw wobec sprzedawcy, a odmowa realizacji gwarancji nie zamyka drogi do dochodzenia roszczeń z właściwego reżimu ustawowego. Trzeba jednak pilnować terminów i kierować żądanie do właściwego podmiotu.
Najważniejsze rozstrzygnięcie zależy więc od statusu kupującego. Konsument powinien powoływać się na przepisy Ustawy o prawach konsumenta dotyczące niezgodności towaru z umową, natomiast przedsiębiorca kupujący od przedsiębiorcy – na przepisy Kodeksu cywilnego o rękojmi.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W przypadku sporu dotyczącego konkretnej umowy, zwłaszcza w relacji między przedsiębiorcami, warto skonsultować dokumenty z prawnikiem.
