Podstawą prawną rękojmi są art. 556–576 Kodeksu cywilnego. W przypadku konsumenta kupującego towar stosuje się jednak przede wszystkim przepisy o niezgodności towaru z umową, zawarte w art. 43a i następnych Ustawy o prawach konsumenta. Odpowiedzialność sprzedawcy wynika z ustawy i co do zasady nie zależy od jego winy.

Jaka jest podstawa prawna rękojmi?

Klasyczna rękojmia za wady została uregulowana w art. 556–576 Kodeksu cywilnego. Przepisy te określają odpowiedzialność sprzedawcy za wady fizyczne i prawne rzeczy, a także uprawnienia kupującego, terminy oraz zasady dochodzenia roszczeń.

W sprzedaży konsumenckiej towarów, zwłaszcza po zmianach obowiązujących od 2023 roku, właściwym reżimem jest najczęściej niezgodność towaru z umową. Reguluje ją Ustawa o prawach konsumenta, w szczególności art. 43a–43f. Potocznie wiele osób nadal nazywa taką reklamację „rękojmią”, ale prawnie są to odrębne podstawy odpowiedzialności.

W relacji z konsumentem sprzedawca nie może dowolnie wyłączyć ani ograniczyć tej ustawowej ochrony. Inaczej może wyglądać sytuacja w umowach między przedsiębiorcami, gdzie znaczenie ma między innymi art. 563 Kodeksu cywilnego, dotyczący obowiązku zbadania rzeczy i niezwłocznego zawiadomienia o wadzie.

Rękojmia a niezgodność towaru z umową – czym się różnią?

Oba tryby służą ochronie kupującego, ale zastosowanie zależy od rodzaju transakcji. Najważniejsze różnice przedstawia tabela:

Cecha Rękojmia – Kodeks cywilny Niezgodność towaru z umową – Ustawa o prawach konsumenta
Podstawa prawna Art. 556–576 Kodeksu cywilnego Art. 43a i następne Ustawy o prawach konsumenta
Główny adresat Kupujący w szerszym obrocie, w tym przedsiębiorca i nabywca nieruchomości Konsument kupujący towar od przedsiębiorcy
Zastosowanie Wady fizyczne i prawne rzeczy, między innymi nieruchomości oraz transakcje między firmami Brak zgodności towaru z umową, w tym niezgodny opis, funkcjonalność, kompletność lub jakość
Podmiot odpowiedzialny Sprzedawca Sprzedawca lub inny przedsiębiorca będący stroną umowy z konsumentem

Przy zakupie mieszkania lub domu od dewelopera podstawą odpowiedzialności pozostają przepisy Kodeksu cywilnego o rękojmi. W przypadku nieruchomości sprzedawca odpowiada za wadę fizyczną stwierdzoną przed upływem pięciu lat od dnia wydania nieruchomości.

Nie należy też utożsamiać rękojmi z gwarancją. Rękojmia lub odpowiedzialność za niezgodność towaru z umową wynika z ustawy i jest kierowana do sprzedawcy. Gwarancja jest dobrowolnym zobowiązaniem gwaranta, na przykład producenta, importera lub sprzedawcy. Jej zakres wynika z oświadczenia gwarancyjnego. Skorzystanie z gwarancji nie pozbawia automatycznie kupującego praw wobec sprzedawcy.

Jakie roszczenia przysługują kupującemu?

Zakres uprawnień zależy od zastosowanego reżimu prawnego, ale w obu przypadkach kupujący może dążyć do usunięcia wady albo odzyskania części lub całości zapłaconych pieniędzy. Przy niezgodności towaru z umową konsument może żądać:

  • Naprawy – sprzedawca powinien przywrócić towar do stanu zgodnego z umową.
  • Wymiany – konsument może żądać dostarczenia towaru wolnego od niezgodności.
  • Obniżenia ceny – obniżka powinna odpowiadać proporcji wartości towaru wadliwego do wartości towaru zgodnego z umową.
  • Odstąpienia od umowy – co do zasady wtedy, gdy niezgodność jest istotna albo sprzedawca nie doprowadził towaru do zgodności.

Wybór między naprawą a wymianą należy zasadniczo do kupującego. Sprzedawca może jednak odmówić wybranego sposobu, gdy jest on niemożliwy albo wymagałby nadmiernych kosztów w porównaniu z drugim rozwiązaniem. Koszty naprawy, wymiany, transportu, robocizny i materiałów ponosi sprzedawca.

W przypadku rękojmi z Kodeksu cywilnego kupujący może żądać usunięcia wady lub wymiany rzeczy, a także obniżyć cenę albo odstąpić od umowy. Odstąpienie nie jest możliwe, gdy wada jest nieistotna. Jeżeli kupujący wiedział o wadzie w chwili zawarcia umowy, sprzedawca może zostać zwolniony z odpowiedzialności w tym zakresie.

Terminy reklamacji – szybka ściąga

Najważniejsze terminy zależą od podstawy prawnej reklamacji. W przypadku konsumenckiej niezgodności towaru z umową trzeba pamiętać o następujących zasadach:

  • 2 lata – przez taki okres sprzedawca odpowiada za brak zgodności towaru z umową, licząc od dnia jego wydania, chyba że określono dłuższy okres przydatności.
  • 14 dni – tyle ma sprzedawca na ustosunkowanie się do reklamacji konsumenta. Brak odpowiedzi w tym terminie oznacza uznanie reklamacji.
  • 1 rok – jeżeli brak zgodności ujawni się w tym czasie, przyjmuje się, że istniał w chwili wydania towaru, chyba że charakter wady lub towaru uzasadnia inne ustalenie.
  • Brak obowiązku okazania paragonu – zakup można wykazać także innymi dowodami, na przykład potwierdzeniem płatności, korespondencją lub zeznaniami świadków.

W relacji między przedsiębiorcami kupujący powinien zbadać rzecz w czasie i w sposób przyjęty dla tego rodzaju towarów oraz niezwłocznie zawiadomić sprzedawcę o wadzie. Konsument nie jest obciążony takim obowiązkiem na zasadach przewidzianych w art. 563 Kodeksu cywilnego.

Czy rękojmię można wyłączyć?

W umowie z konsumentem sprzedawca nie może skutecznie wyłączyć ani ograniczyć ustawowej odpowiedzialności za niezgodność towaru z umową. Podobnie ograniczenie lub wyłączenie rękojmi z Kodeksu cywilnego jest wobec konsumenta dopuszczalne tylko w przypadkach przewidzianych w przepisach szczególnych.

Inne zasady mogą obowiązywać przy sprzedaży między przedsiębiorcami. Strony mogą wtedy modyfikować odpowiedzialność z tytułu rękojmi, a kupujący powinien zwrócić szczególną uwagę na treść umowy oraz obowiązki związane z badaniem rzeczy.

Najważniejsze rozróżnienie jest więc proste: art. 556–576 Kodeksu cywilnego dotyczą rękojmi, natomiast art. 43a i następne Ustawy o prawach konsumenta regulują niezgodność towaru z umową. W obu przypadkach reklamację kieruje się do sprzedawcy, a gwarancja pozostaje odrębnym, dobrowolnym zobowiązaniem.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach dotyczących sporu ze sprzedawcą, deweloperem lub przedsiębiorcą warto skonsultować dokumenty z prawnikiem albo rzecznikiem konsumentów.