W przypadku umowy o świadczenie usług najczęściej właściwym sposobem zakończenia współpracy jest wypowiedzenie, a nie odstąpienie od umowy. Wypowiedzenie działa na przyszłość, natomiast odstąpienie co do zasady prowadzi do rozliczenia umowy tak, jakby nie została zawarta. Przed wysłaniem oświadczenia trzeba sprawdzić treść konkretnej umowy, ponieważ może ona określać terminy, przyczyny i skutki zakończenia współpracy.
Wypowiedzenie a odstąpienie od umowy
Umowa o świadczenie usług obejmuje zobowiązanie jednej strony do wykonywania określonych czynności na rzecz drugiej. Może dotyczyć między innymi obsługi prawnej, sprzątania, prowadzenia księgowości czy stałej obsługi technicznej. Jeżeli umowa nie ma cech umowy o dzieło, na podstawie art. 750 Kodeksu cywilnego stosuje się do niej odpowiednio przepisy o zleceniu.
To rozróżnienie ma znaczenie. Umowa o świadczenie usług zwykle dotyczy starannego działania, a nie osiągnięcia jednego, z góry określonego rezultatu. Dlatego standardowym trybem zakończenia takiej współpracy jest wypowiedzenie. Strony mogą co do zasady wypowiedzieć zlecenie w każdym czasie, także gdy zawarły je na czas określony, chyba że sama umowa przewiduje inne zasady.
| Cecha | Wypowiedzenie | Odstąpienie |
|---|---|---|
| Skutek | Umowa kończy się na przyszłość. Rozliczeniu podlegają wykonane czynności i powstałe koszty. | Co do zasady umowa upada także w odniesieniu do przeszłości, a strony zwracają wzajemne świadczenia lub ich wartość. |
| Podstawa | Przepisy o zleceniu, postanowienia umowy albo ogólne zasady jej zakończenia. | Przepis ustawy, postanowienie umowy albo niewykonanie zobowiązania przez drugą stronę. |
| Zastosowanie | Najczęściej umowy o świadczenie usług i inne stosunki o charakterze ciągłym. | Częściej umowy rezultatu, w tym umowy o dzieło, oraz sytuacje wyraźnie przewidziane w umowie. |
| Ważny powód | Nie zawsze jest potrzebny do samego złożenia wypowiedzenia, ale jego brak może powodować obowiązek naprawienia szkody. | Jest potrzebny wtedy, gdy wynika to z ustawy, umowy lub charakteru konkretnego uprawnienia. |
Odstąpienie wymaga istnienia podstawy prawnej lub umownej. Nie wystarczy samo użycie w piśmie słowa „odstępuję”. Jeżeli strony zastrzegły w umowie prawo odstąpienia w określonym terminie albo uzależniły je od konkretnego zdarzenia, trzeba spełnić te warunki. W umowie o dzieło zamawiający może odstąpić od umowy do chwili ukończenia dzieła na zasadach określonych w art. 644 Kodeksu cywilnego, co wiąże się jednak z obowiązkiem zapłaty umówionego wynagrodzenia pomniejszonego o oszczędności wykonawcy.
Jakie są konsekwencje finansowe wypowiedzenia?
Wypowiedzenie nie usuwa automatycznie obowiązku rozliczenia czynności wykonanych przed jego doręczeniem. Jeżeli usługodawca poniósł wydatki w celu prawidłowej realizacji zlecenia, zleceniodawca powinien je zwrócić. Przy umowie odpłatnej należy się także wynagrodzenie odpowiadające wykonanej części usług.
W zależności od tego, kto wypowiada umowę i z jakiej przyczyny, mogą powstać także dalsze roszczenia:
- Zwrot wydatków – usługodawca może żądać zwrotu uzasadnionych kosztów poniesionych w celu wykonania umowy.
- Wynagrodzenie za wykonane czynności – przy umowie odpłatnej trzeba rozliczyć pracę wykonaną do chwili zakończenia współpracy.
- Naprawienie szkody – może być należne, gdy odpłatne zlecenie wypowiedziano bez ważnego powodu.
- Rozliczenie świadczeń już spełnionych – przy usługach ciągłych nie oznacza to zwykle zwrotu wszystkiego, co wykonano, lecz zapłatę za faktycznie zrealizowane czynności.
Art. 746 Kodeksu cywilnego pozwala na wypowiedzenie zlecenia w każdym czasie, ale przewiduje konsekwencje finansowe wypowiedzenia bez ważnego powodu. Ważność przyczyny może wynikać z okoliczności sprawy albo z postanowień umowy. W razie sporu oceni ją sąd. Strony mogą też wcześniej wskazać w kontrakcie, jakie zdarzenia uznają za ważne powody oraz jaki obowiązuje termin wypowiedzenia.
Nie należy więc zakładać, że umowa zawarta na czas określony jest zawsze niemożliwa do wcześniejszego zakończenia. W przypadku usług istotne są przepisy o zleceniu i treść kontraktu. Jednocześnie nie oznacza to, że wypowiedzenie nie będzie kosztować. Samo uprawnienie do zakończenia umowy i odpowiedzialność za skutki tej decyzji to dwie odrębne kwestie.
Zadatek a odstąpienie od umowy o świadczenie usług
Zadatek przekazany przy zawarciu umowy pełni funkcję zabezpieczającą. Zgodnie z art. 394 § 1 Kodeksu cywilnego, jeżeli jedna ze stron nie wykonuje umowy, druga może – co do zasady – odstąpić od niej bez wyznaczania dodatkowego terminu i zachować otrzymany zadatek. Jeżeli sama go wręczyła, może żądać sumy dwukrotnie wyższej.
Dlatego osoba, która rezygnuje z usług bez podstawy przewidzianej w umowie lub przepisach, może stracić wpłacony zadatek. Samo znalezienie korzystniejszej oferty zwykle nie przesądza o istnieniu ważnego powodu. Znaczenie ma jednak treść kontraktu, zgodny zamiar stron i funkcja, jaką miała pełnić wpłacona kwota. Nie każda przedpłata jest zadatkiem, ponieważ strony mogły nadać jej charakter zaliczki.
Przed żądaniem zwrotu zadatku sprawdź, czy umowa rzeczywiście przewiduje zadatek, kto odpowiada za niewykonanie zobowiązania i jakie skutki strony zastrzegły na wypadek rezygnacji.
W określonych sytuacjach zadatek może zostać potraktowany jako forma zryczałtowanego zabezpieczenia roszczeń, ale nie zawsze wyczerpuje wszystkie możliwe roszczenia odszkodowawcze. Ocena zależy od treści umowy i okoliczności niewykonania zobowiązania. Przy sporze o większą kwotę albo o odpowiedzialność za rozwiązanie umowy warto skonsultować dokument z adwokatem lub radcą prawnym.
Jak rozwiązać umowę krok po kroku?
Przed złożeniem oświadczenia wykonaj poniższe czynności:
- Sprawdź, czy umowa dotyczy świadczenia usług, zlecenia czy dzieła, oraz jakie przepisy i postanowienia odnoszą się do jej zakończenia.
- Zweryfikuj termin wypowiedzenia, wymagania dotyczące ważnego powodu, formę oświadczenia oraz zapisy o zadatku, karze lub odstępnym.
- Przygotuj jednoznaczne oświadczenie, wskazując strony, datę umowy i wybrany tryb zakończenia. Nie używaj zamiennie „wypowiedzenia” i „odstąpienia”.
- Doręcz pismo w sposób pozwalający wykazać, kiedy druga strona je otrzymała, a następnie rozlicz wykonane usługi, wydatki i przekazane kwoty.
Wypowiedzenie umowy o świadczenie usług najczęściej jest właściwą drogą, nawet gdy strony zawarły ją na czas określony. Odstąpienie wymaga natomiast konkretnej podstawy i może powodować odmienne rozliczenia, zwłaszcza gdy wpłacono zadatek. Ten tekst ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej w konkretnej sprawie. Przed wysłaniem oświadczenia, szczególnie przy sporze lub wysokiej wartości umowy, skonsultuj dokument z adwokatem albo radcą prawnym.
Artykuł nie stanowi porady prawnej i ma wyłącznie charakter informacyjny. Przepisy oraz ich interpretacja mogą ulegać zmianom, dlatego w konkretnej sprawie należy zweryfikować aktualny stan prawny i treść zawartej umowy.
