„Sprzedawca udziela rękojmi” oznacza potocznie, że odpowiada za zgodność sprzedanego towaru z umową. Nie jest to dobrowolny przywilej przyznawany klientowi, lecz odpowiedzialność wynikająca z przepisów prawa. W relacjach z konsumentami właściwe określenie to obecnie odpowiedzialność za niezgodność towaru z umową. Potoczna „rękojmia” nadal jest jednak powszechnie używana.
Szybkie fakty:
- Rękojmia wynika z ustawy, a nie z decyzji sprzedawcy.
- Reklamację z tego tytułu kieruje się do sprzedawcy, nie do producenta.
- Rękojmia i gwarancja są niezależnymi trybami dochodzenia roszczeń.
Co oznacza, że sprzedawca udziela rękojmi?
Sprzedawca ponosi odpowiedzialność za wady fizyczne i prawne towaru na zasadach określonych w Kodeksie cywilnym. Wada fizyczna oznacza niezgodność rzeczy z umową, na przykład brak właściwości opisanych przez sprzedawcę, niekompletność albo nieprzydatność do uzgodnionego celu. Wada prawna może polegać między innymi na tym, że rzecz należy do osoby trzeciej albo jest obciążona prawem tej osoby.
W umowie z konsumentem przedsiębiorca co do zasady nie może wyłączyć ani ograniczyć tej odpowiedzialności. Dlatego zapis w rodzaju „po odejściu od kasy reklamacji nie przyjmujemy” nie pozbawia kupującego ustawowych uprawnień. Sprzedawca nie może też uzależniać przyjęcia reklamacji od istnienia gwarancji producenta.
Warto rozróżnić tę sytuację od sprzedaży między przedsiębiorcami, gdzie przepisy mogą pozwalać stronom na odmienne uregulowanie odpowiedzialności. Zasady obowiązujące konsumenta są bardziej ochronne.
Rękojmia a gwarancja – czym się różnią?
Oba tryby mogą dotyczyć tego samego towaru, ale odpowiedzialność ponosi w nich inny podmiot i wynika ona z innego źródła.
| Cecha | Rękojmia, czyli odpowiedzialność za niezgodność towaru z umową | Gwarancja |
|---|---|---|
| Podstawa | Przepisy prawa, w tym Kodeks cywilny | Dobrowolne oświadczenie gwaranta |
| Podmiot odpowiedzialny | Sprzedawca | Gwarant, najczęściej producent, importer albo sprzedawca |
| Zakres | Wynika z przepisów i umowy sprzedaży | Określa dokument gwarancyjny |
| Dobrowolność | Co do zasady obowiązkowa w relacji z konsumentem | Gwarant sam decyduje, czy jej udzieli i na jakich warunkach |
| Niezależność | Można z niej korzystać niezależnie od gwarancji | Skorzystanie z gwarancji nie zamyka drogi do roszczeń wobec sprzedawcy |
Gwarancja może przewidywać dodatkowe udogodnienia, takie jak serwis door-to-door, urządzenie zastępcze albo naprawa w autoryzowanym punkcie. Jej warunki zależą jednak od dokumentu gwarancyjnego. Sprzedawca nie może tłumaczyć odmowy przyjęcia reklamacji z tytułu niezgodności towaru z umową tym, że producent nie udzielił gwarancji.
Czego konsument może żądać od sprzedawcy?
W przypadku niezgodności towaru z umową konsument może skorzystać z uprawnień przewidzianych w przepisach. W zależności od okoliczności może żądać:
- Naprawy towaru – usunięcia stwierdzonej niezgodności.
- Wymiany towaru – dostarczenia rzeczy zgodnej z umową.
- Obniżenia ceny – gdy wada uzasadnia zmniejszenie wartości towaru.
- Odstąpienia od umowy – przede wszystkim wtedy, gdy niezgodność jest istotna albo sprzedawca nie doprowadził towaru do zgodności w wymagany sposób.
Reklamację składa się do firmy, z którą zawarto umowę sprzedaży. Może to być sklep stacjonarny, sklep internetowy albo inny przedsiębiorca wskazany na dowodzie zakupu. Producent może dobrowolnie pomóc w obsłudze zgłoszenia, ale przy reklamacji ustawowej nie zastępuje sprzedawcy.
Kiedy sprzedawca może odmówić odpowiedzialności?
Ustawowa ochrona nie obejmuje każdej usterki. Sprzedawca może zakwestionować odpowiedzialność, jeżeli występują okoliczności przewidziane w przepisach, w szczególności:
- Wada powstała wskutek niewłaściwego używania, uszkodzenia albo działania kupującego.
- Kupujący wiedział o wadzie w chwili zawarcia umowy i mimo tego zdecydował się na zakup.
- Upłynął ustawowy okres odpowiedzialności albo termin dochodzenia konkretnego roszczenia.
- Problem wynika wyłącznie z normalnego zużycia rzeczy, a nie z jej niezgodności z umową.
W przypadku nowych towarów odpowiedzialność sprzedawcy za niezgodność towaru z umową trwa co do zasady dwa lata od wydania towaru. Przy towarze używanym strony mogą w określonych warunkach uzgodnić krótszy okres, jednak nie może on wynosić mniej niż rok. Szczególne terminy dotyczą nieruchomości, dlatego zasad sprzedaży mieszkania lub domu nie należy automatycznie przenosić na zwykłe towary.
Najkrócej mówiąc, sformułowanie „sprzedawca udziela rękojmi” jest skrótem myślowym. Sprzedawca nie przyznaje klientowi ochrony według własnego uznania, lecz ponosi ustawową odpowiedzialność za sprzedany towar. Gwarancja może ją uzupełniać, ale jej nie zastępuje.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W przypadku sporu lub odmowy uznania reklamacji warto skonsultować sytuację z prawnikiem albo rzecznikiem konsumentów.
