Wada fizyczna towaru to niezgodność rzeczy sprzedanej z umową. Oznacza to, że produkt nie ma uzgodnionych właściwości, nie nadaje się do ustalonego celu, nie odpowiada zapewnieniom sprzedawcy albo został wydany jako niekompletny. Taka wada może uruchomić odpowiedzialność sprzedawcy z tytułu rękojmi.

Czym jest wada fizyczna towaru?

Definicję zawiera art. 5561 Kodeksu cywilnego. Wada fizyczna nie oznacza wyłącznie uszkodzenia technicznego. Jest to szersze pojęcie prawne, odnoszące się do niezgodności towaru z umową i uzasadnionymi oczekiwaniami kupującego.

Sprzedawca odpowiada z tytułu rękojmi niezależnie od tego, czy wiedział o wadzie i czy przyczynił się do jej powstania. Istotne jest jednak, aby wada istniała w chwili przejścia niebezpieczeństwa na kupującego, co najczęściej następuje przy wydaniu rzeczy, albo wynikała z przyczyny tkwiącej w niej już w tym momencie.

Kiedy towar jest wadliwy?

Art. 5561 Kodeksu cywilnego wskazuje cztery podstawowe sytuacje, w których rzecz może być uznana za wadliwą:

Typ wady Na czym polega? Przykład
Brak właściwości wynikających z celu umowy Towar nie ma cech potrzebnych do zwykłego albo uzgodnionego zastosowania. Telefon nie wykonuje podstawowej funkcji opisanej w umowie.
Brak właściwości objętych zapewnieniem Produkt różni się od opisu, próbki, wzoru albo informacji przekazanych przez sprzedawcę. Samochód ma inny rok produkcji niż podany w ofercie.
Nieprzydatność do zgłoszonego celu Rzecz nie nadaje się do celu wskazanego sprzedawcy przed zawarciem umowy, a sprzedawca nie zgłosił zastrzeżeń. Naczynie, które miało służyć do pieczenia, pęka w temperaturze właściwej dla tego zastosowania.
Niekompletność Kupujący otrzymuje towar bez elementów, części, akcesoriów lub dokumentów uzgodnionych przy sprzedaży. Szczoteczka elektryczna zostaje wydana bez ładowarki.

W praktyce wadą fizyczną mogą być między innymi:

  • niesprawność urządzenia albo jednej z jego podstawowych funkcji,
  • towar różniący się od przedstawionego na zdjęciach, w opisie lub we wzorze,
  • wyraźne ślady zużycia, których sprzedawca nie ujawnił przy sprzedaży rzeczy używanej,
  • brak części zestawu, instrukcji, akcesoriów lub oznaczeń przewidzianych w umowie.

Nie każda różnica między oczekiwaniem kupującego a stanem towaru będzie jednak wadą. Znaczenie ma treść umowy, opis produktu, przekazane zapewnienia, przeznaczenie rzeczy oraz okoliczności zakupu.

Wada fizyczna a naturalne zużycie

Nie każda usterka powstała po zakupie obciąża sprzedawcę. Naturalne zużycie wynikające z upływu czasu i prawidłowego korzystania z rzeczy nie jest wadą fizyczną. Dotyczy to szczególnie samochodów, sprzętu elektronicznego, narzędzi i innych produktów, których części zużywają się podczas normalnej eksploatacji.

Przy zakupie rzeczy używanej kupujący powinien uwzględnić jej wiek, wcześniejsze wykorzystanie i przewidywany stopień zużycia. Jeżeli sprzedawca wyraźnie opisał zużycie lub konkretną usterkę, co do zasady nie można później powoływać się na nią jako na wadę objętą rękojmią. Inaczej będzie wtedy, gdy stan rzeczy okaże się gorszy niż wynikało z oferty albo ujawni się wada niezwiązana ze zwykłym zużyciem.

Odpowiedzialność sprzedawcy może być również wyłączona, gdy uszkodzenie powstało wskutek nieprawidłowej eksploatacji, niewłaściwego montażu lub konserwacji wykonanej przez kupującego. W sporze znaczenie mogą mieć instrukcje, korespondencja, dokumentacja stanu rzeczy oraz opinia specjalisty.

Przy rzeczy używanej sam fakt, że produkt przestał działać, nie przesądza jeszcze o wadzie fizycznej. Trzeba ustalić, czy problem wynikał z niezgodności istniejącej przy wydaniu, czy ze zwykłego zużycia albo późniejszego sposobu użytkowania.

Jakie uprawnienia ma kupujący?

Jeżeli towar jest wadliwy, kupujący może skorzystać z uprawnień z tytułu rękojmi. Zakres żądania zależy między innymi od rodzaju i znaczenia wady:

  • Naprawa – usunięcie niezgodności i przywrócenie towaru do stanu zgodnego z umową.
  • Wymiana – wydanie rzeczy wolnej od wad, jeżeli jest to możliwe i nie powoduje nadmiernych kosztów.
  • Obniżenie ceny – zmniejszenie ceny proporcjonalnie do stwierdzonej wady.
  • Odstąpienie od umowy – zwrot towaru i ceny, możliwy co do zasady wtedy, gdy wada jest istotna.

W relacji konsumenta z przedsiębiorcą przepisy zapewniają kupującemu szerszą ochronę, między innymi w zakresie domniemania, że wada lub jej przyczyna istniała już przy wydaniu rzeczy, jeżeli wada została stwierdzona w ustawowym okresie. Konsument nie może też co do zasady skutecznie wyłączyć ani ograniczyć rękojmi umową.

Inaczej wygląda sytuacja w obrocie B2B. Jeżeli kupującym jest przedsiębiorca, strony mogą na podstawie art. 558 Kodeksu cywilnego ograniczyć albo wyłączyć rękojmię, o ile umowa nie stanowi inaczej. W sporze przedsiębiorca powinien także liczyć się z większym znaczeniem dowodów potwierdzających, że wada istniała już przy wydaniu towaru.

Najważniejsze jest odróżnienie niezgodności towaru z umową od zwykłego zużycia. To właśnie ta granica decyduje, czy problem może uzasadniać reklamację z tytułu rękojmi.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi indywidualnej porady prawnej.