Odstąpienie od umowy to jednostronne oświadczenie woli, które może wywołać skutek wsteczny – ex tunc. Oznacza to, że po skutecznym odstąpieniu umowę traktuje się tak, jakby nie została zawarta. Konsument kupujący przez internet ma co do zasady 14 dni na rezygnację bez podawania przyczyny.
Czym prawnie jest odstąpienie od umowy?
Odstąpienie od umowy nie wymaga zgody drugiej strony. Wystarczy, że uprawniona osoba złoży jasne oświadczenie skierowane do kontrahenta. Takie uprawnienie musi jednak wynikać z przepisu prawa albo z postanowienia umowy. Nie można odstąpić od każdej umowy wyłącznie dlatego, że zmieniła się decyzja biznesowa lub zakup przestał być potrzebny.
Najważniejszym skutkiem odstąpienia jest ex tunc, czyli skutek wsteczny. Strony powinny zwrócić sobie to, co otrzymały na podstawie umowy. Przy sprzedaży oznacza to zwykle zwrot towaru przez kupującego i pieniędzy przez sprzedawcę.
Odstąpienie różni się od rozwiązania umowy. Odstąpienie co do zasady oddziałuje wstecz, natomiast rozwiązanie kończy stosunek prawny na przyszłość, czyli od chwili rozwiązania. W obu przypadkach trzeba jednak sprawdzić, czy konkretne uprawnienie wynika z ustawy albo treści kontraktu.
Prawo konsumenta przy zakupach online
Ustawa o prawach konsumenta z 30 maja 2014 r. przyznaje konsumentowi, który zawarł umowę na odległość, między innymi przez internet, prawo odstąpienia bez podawania przyczyny. Podstawowy termin wynosi 14 dni.
Przy zakupie pojedynczego produktu termin liczy się od dnia, w którym konsument albo wskazana przez niego osoba otrzymała towar. Jeśli zamówienie jest dostarczane partiami, termin zaczyna biec od doręczenia ostatniej partii lub części. Przy regularnej dostawie towarów liczy się odbiór pierwszego produktu.
Jeżeli przedsiębiorca nie poinformował konsumenta o prawie odstąpienia, termin może zostać wydłużony nawet o 12 miesięcy. Po otrzymaniu oświadczenia sprzedawca powinien zwrócić płatności, w tym koszt najtańszej zwykłej opcji dostawy dostępnej w ofercie. Konsument zazwyczaj ponosi koszt odesłania towaru, chyba że przedsiębiorca przejął ten obowiązek albo nie poinformował o nim przed zawarciem umowy.
Nie musisz podawać przyczyny zwrotu. Możesz sprawdzić rzecz w zakresie potrzebnym do poznania jej charakteru, cech i działania. Jeżeli korzystasz z niej szerzej, sprzedawca może pomniejszyć zwracaną kwotę o utratę wartości. Sam brak oryginalnego opakowania nie powinien automatycznie pozbawiać prawa odstąpienia, jeśli opakowanie służyło wyłącznie ochronie produktu.
Różnice między kanałami sprzedaży przedstawiają się następująco:
| Kanał sprzedaży | Prawo do odstąpienia | Podstawa i uwagi |
|---|---|---|
| Zakupy online | Tak, co do zasady 14 dni | Ustawa o prawach konsumenta, z wyjątkami ustawowymi |
| Zakupy stacjonarne | Nie z samego faktu zakupu | Zwrot zależy od dobrowolnej polityki sprzedawcy |
| Umowy szczególne | Zależy od rodzaju umowy i przepisów | Znaczenie mogą mieć terminy, zgoda konsumenta i sposób wykonania usługi |
Kiedy prawo do odstąpienia nie przysługuje?
Prawo do zwrotu w ciągu 14 dni nie ma charakteru bezwzględnego. Ustawa przewiduje wyjątki, które zależą od rodzaju rzeczy albo sposobu wykonania usługi. Najczęściej dotyczą one następujących sytuacji:
- towar został wykonany według indywidualnej specyfikacji konsumenta, na przykład produkt z zaprojektowanym przez niego nadrukiem;
- produkt szybko się psuje albo ma krótki termin przydatności do użycia;
- zapieczętowany produkt po otwarciu nie może zostać zwrócony ze względów zdrowotnych lub higienicznych, na przykład soczewki kontaktowe;
- usługa została w pełni wykonana za wyraźną zgodą konsumenta, który wcześniej został poinformowany o utracie prawa odstąpienia;
- treści cyfrowe nie są dostarczane na nośniku materialnym, a ich wykonywanie rozpoczęło się za uprzednią zgodą konsumenta po przekazaniu mu wymaganych informacji;
- umowa dotyczy oznaczonego terminu wydarzenia, hotelu, przewozu rzeczy, najmu samochodu, gastronomii albo usługi związanej z wypoczynkiem.
Wyjątkiem może być także usługa rozpoczęta na wyraźne żądanie konsumenta przed upływem terminu odstąpienia. Wtedy, jeśli konsument zrezygnuje w trakcie jej wykonywania, może być zobowiązany do zapłaty za część już wykonaną.
Jak skutecznie odstąpić od umowy?
Najbezpieczniej działać szybko i zachować dowody. Procedura zwykle wygląda następująco:
- Sprawdź podstawę odstąpienia – ustal, czy zakup był zawarty na odległość, czy nie zachodzi ustawowy wyjątek oraz jaki termin obowiązuje.
- Przygotuj oświadczenie – wskaż swoje dane, dane sprzedawcy, numer zamówienia lub umowy, datę zawarcia oraz jasne stwierdzenie, że odstępujesz od umowy.
- Wyślij oświadczenie w terminie – możesz użyć formularza sklepu albo wzoru przewidzianego w ustawie. Dopuszczalny sposób zależy od regulaminu i przepisów, ale przy zakupach internetowych często stosuje się wiadomość e-mail.
- Zachowaj potwierdzenie – przechowaj kopię wiadomości, potwierdzenie wysłania, automatyczne potwierdzenie otrzymania oraz korespondencję ze sprzedawcą.
- Zwróć towar – odeślij rzecz w terminie wskazanym przez przepisy lub sprzedawcę i zachowaj dowód nadania przesyłki.
Forma dokumentowa polega na złożeniu oświadczenia na nośniku informacji w sposób pozwalający zapoznać się z jego treścią i ustalić osobę, która je złożyła. Podpis nie zawsze jest konieczny, ale w praktyce warto podać pełne dane, numer zamówienia i użyć adresu e-mail powiązanego z zakupem. Sprzedawca, który umożliwia odstąpienie elektronicznie, powinien potwierdzić otrzymanie oświadczenia.
Odstąpienie na gruncie Kodeksu cywilnego
Przy umowach między przedsiębiorcami oraz w innych sytuacjach, których nie obejmuje konsumenckie prawo zwrotu, decydujące znaczenie mają przepisy Kodeksu cywilnego i postanowienia umowy. Kontrakt może wskazywać przyczyny odstąpienia, termin, sposób złożenia oświadczenia oraz skutki niedochowania wymogów.
Jeżeli umowa została zawarta w formie pisemnej, dokumentowej albo elektronicznej, odstąpienie co do zasady wymaga formy dokumentowej, chyba że ustawa lub sama umowa przewiduje inne rozwiązanie. Gdy kontrakt zastrzega formę pisemną pod rygorem nieważności, wiadomość e-mail może nie wystarczyć.
Niedochowanie formy nie zawsze automatycznie oznacza nieważność. Skutek zależy od przepisu, rodzaju formy i tego, czy zastrzeżono rygor nieważności. Przy umowach zawartych w szczególnej formie mogą obowiązywać surowsze wymogi. Dlatego w relacjach B2B trzeba przeczytać odpowiednie postanowienia kontraktu, a przy sporze dotyczącym dużej wartości rozważyć konsultację z prawnikiem.
Najczęstsze błędy przy odstępowaniu od umowy
Problemy najczęściej wynikają nie z samego braku prawa, lecz z błędnego wykonania czynności. Szczególną uwagę zwróć na:
- przekroczenie terminu – liczy się dzień wysłania oświadczenia, ale trzeba móc wykazać, kiedy je złożono;
- niejasną treść – napisz wprost, że odstępujesz od konkretnej umowy, zamiast używać ogólnego sformułowania o rezygnacji;
- brak dowodu wysłania – sama rozmowa telefoniczna może utrudnić późniejsze udowodnienie oświadczenia;
- pominięcie wyjątków – sprawdź, czy towar lub usługa nie należą do kategorii wyłączonych z prawa odstąpienia.
Najważniejsze dla konsumenta są trzy kwestie: ustalenie, czy umowa była zawarta na odległość, zachowanie 14-dniowego terminu oraz wysłanie jednoznacznego oświadczenia z możliwością udowodnienia jego doręczenia. W umowach B2B lub przy nietypowych kontraktach pierwszeństwo mają konkretne przepisy i zapisy umowy.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W przypadku sporu, umowy o dużej wartości lub wątpliwości co do skuteczności odstąpienia skonsultuj sprawę z prawnikiem albo rzecznikiem konsumentów.
