Tak, ale tylko wtedy, gdy wada ujawniona po zakupie miała przyczynę tkwiącą w rzeczy już w chwili jej wydania. Liczy się więc nie moment wykrycia usterki, lecz jej źródło. Rękojmia może obejmować wadę fabryczną, materiałową albo konstrukcyjną, która stała się widoczna dopiero po pewnym czasie. Nie chroni jednak przed uszkodzeniem mechanicznym z winy użytkownika, naturalnym zużyciem ani skutkami niewłaściwej konserwacji.

Co oznacza wada tkwiąca w rzeczy?

Rękojmia jest ustawową odpowiedzialnością sprzedawcy za wady fizyczne i prawne rzeczy sprzedanej. Jej podstawę stanowią przepisy Kodeksu cywilnego. Wada tkwiąca w rzeczy, nazywana też wadą źródłową, wynika z właściwości produktu istniejących w chwili przejścia na kupującego niebezpieczeństwa przypadkowej utraty lub uszkodzenia rzeczy.

Przykładowo, jeśli w urządzeniu zastosowano wadliwy podzespół, który przestaje działać dopiero po kilku miesiącach, późniejsze ujawnienie usterki nie wyklucza rękojmi. Podobnie może być z pęknięciem wynikającym z wady materiału albo z nieszczelnością spowodowaną błędem wykonania. Inaczej należy ocenić sytuację, w której rzecz została upuszczona, zalana albo używana niezgodnie z instrukcją.

Wada ukryta a uszkodzenie powstałe podczas użytkowania

Rękojmia nie jest ubezpieczeniem od każdego zdarzenia, które nastąpi po zakupie. Sprzedawca odpowiada za problem, którego przyczyna była związana z rzeczą od początku, a nie za skutek późniejszego działania kupującego lub czynników zewnętrznych.

Typ usterki Podlega rękojmi Uzasadnienie
Wada fabryczna, materiałowa lub konstrukcyjna Najczęściej tak Przyczyna tkwiła w rzeczy w chwili jej wydania, choć wada mogła ujawnić się dopiero później.
Uszkodzenie mechaniczne Zwykle nie Jeżeli pęknięcie, zarysowanie lub odkształcenie powstało wskutek upadku, uderzenia albo niewłaściwego użycia, odpowiada za nie użytkownik.
Naturalne zużycie eksploatacyjne Nie Zużywanie się elementów podczas prawidłowej eksploatacji nie jest wadą istniejącą w chwili zakupu.

Ocena konkretnego przypadku zależy od przyczyny usterki i rodzaju rzeczy. Na przykład uszkodzona szybka w telefonie co do zasady nie będzie objęta rękojmią, jeśli telefon upadł. Jeżeli jednak pęknięcie wynika z wady materiałowej albo konstrukcyjnej, a nie ze zdarzenia po stronie użytkownika, możliwe jest dochodzenie odpowiedzialności sprzedawcy.

Kiedy rękojmia nie zadziała?

Sprzedawca może odmówić odpowiedzialności, gdy problem wynika z okoliczności niezwiązanych z pierwotnym stanem rzeczy. Najczęściej dotyczy to następujących sytuacji:

  • Wada była znana kupującemu w chwili zawarcia umowy, a mimo to kupujący świadomie zaakceptował stan rzeczy.
  • Uszkodzenie mechaniczne powstało z winy użytkownika, na przykład wskutek upadku, zalania, uderzenia lub nieprawidłowego montażu.
  • Problem jest skutkiem naturalnego zużycia elementu, który podczas prawidłowego używania stopniowo traci swoje właściwości.
  • Usterka wynika z braku wymaganej konserwacji, używania produktu niezgodnie z instrukcją albo ingerencji nieuprawnionego serwisu.

Wada ujawniona po zakupie nie zawsze jest więc wadą, za którą odpowiada sprzedawca. Sam fakt, że produkt przestał działać po kilku miesiącach, nie przesądza jeszcze o uznaniu reklamacji.

Jak wykazać, że przyczyna wady istniała przy zakupie?

W sporze ze sprzedawcą znaczenie ma wykazanie związku między usterką a pierwotnym stanem rzeczy. Pomocne mogą być dokumenty zakupu, opis objawów, zdjęcia, nagrania, informacje o sposobie użytkowania oraz wcześniejsza korespondencja reklamacyjna. W przypadku bardziej złożonych problemów potrzebna może być opinia rzeczoznawcy lub serwisu, który określi, czy uszkodzenie ma charakter materiałowy, konstrukcyjny albo eksploatacyjny.

Przy starszym produkcie samo wskazanie, że wada pojawiła się po czasie, zwykle nie wystarcza. Trzeba odróżnić wadę ukrytą od zużycia lub zdarzenia, które nastąpiło już po wydaniu rzeczy. Ocena może wymagać wiedzy technicznej, zwłaszcza gdy sprzedawca kwestionuje przyczynę usterki.

Notatka ekspercka: art. 578 Kodeksu cywilnego dotyczy przede wszystkim zakresu gwarancji, a nie samej rękojmi. W obu przypadkach często analizuje się jednak podobne pytanie techniczne: czy problem wynika z przyczyny tkwiącej w rzeczy, czy z późniejszego działania użytkownika. Nie należy automatycznie utożsamiać rękojmi z gwarancją, ponieważ rękojmia wynika z ustawy i obciąża sprzedawcę, natomiast gwarancja jest dobrowolnym zobowiązaniem gwaranta określonym w dokumencie gwarancyjnym.

W przypadku nieruchomości podobna zasada obejmuje wady ujawnione po odbiorze, jeżeli ich źródłem były błędy wykonawcze, konstrukcyjne lub materiałowe istniejące wcześniej. Nie obejmuje natomiast szkód spowodowanych przez lokatora ani zwykłego zużycia. Ostateczna ocena zależy od rodzaju wady, dowodów i terminu obowiązywania odpowiedzialności.

Najważniejsze jest rozróżnienie między chwilą ujawnienia usterki a chwilą powstania jej przyczyny. Późne wykrycie wady nie odbiera praw z rękojmi, ale uszkodzenie spowodowane użytkowaniem lub naturalnym zużyciem co do zasady nie obciąża sprzedawcy.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Ocena konkretnej reklamacji może wymagać analizy umowy, dokumentacji oraz opinii specjalisty.