Rękojmia a gwarancja – jakie są najważniejsze różnice?

Rękojmia a gwarancja – jakie są najważniejsze różnice? Nie wiesz, czym różnią się te dwa sposoby dochodzenia reklamacji. Ten tekst wyjaśni praktycznie, co oznaczają pojęcia i jakie masz prawa jako konsument.

Czym jest rękojmia a czym jest gwarancja – definicje i podstawy prawne

W polskim porządku prawnym rękojmia to ustawowe narzędzie ochrony kupującego wynikające z Kodeksu cywilnego. Działa z mocy prawa i przysługuje konsumentowi automatycznie w razie stwierdzenia wady. Z tego tytułu uprawnienia konsumenta nie mogą być w istotny sposób ograniczane na jego niekorzyść.

Gwarancja natomiast ma charakter umowny i zależy od dobrowolnego oświadczenia gwaranta. Gwarant może być producentem, importerem, dystrybutorem lub sprzedawcą. Zakres i czas obowiązywania gwarancji określa dokument gwarancyjny lub reklama.

Najważniejsze różnice między rękojmią a gwarancją – 6 kluczowych aspektów

Poniżej zestawiono sześć najistotniejszych różnic między tymi instytucjami, tak byś mógł szybko porównać ich znaczenie dla reklamacji:

• podstawa prawna i charakter,
• podmiot odpowiedzialny,
• czas obowiązywania i terminy,
• rodzaj wad objętych ochroną,
• dostępne roszczenia,
• skutki wymiany naprawy dla biegu ochrony.

Każdy z tych punktów ma praktyczne znaczenie przy wyborze drogi reklamacyjnej. Przyjrzyjmy się im szczegółowo w kolejnych podpunktach, byś wiedział kiedy stosować które rozwiązanie.

Przepisy prawa – co reguluje rękojmię i gwarancję

Rękojmia została uregulowana szczegółowo w Kodeksie cywilnym. Przepisy te określają pojęcie wady, terminy oraz katalog uprawnień kupującego. Zmiana tych regulacji w umowie z konsumentem jest w praktyce ograniczona.

Gwarancja opiera się na zasadach umownych określonych przez gwaranta i dołączonym oświadczeniu gwarancyjnym. W Kodeksie cywilnym znajdują się jedynie ramowe wskazania co do treści i formy oświadczenia gwarancyjnego. W praktyce to treść gwarancji decyduje o prawach przyznanych konsumentowi.

Kto odpowiada – sprzedawca, gwarant, producent

Z tytułu rękojmi zawsze odpowiada sprzedawca. To on jest adresatem reklamacji z ustawy i to on ponosi koszty wymiany lub naprawy. Kupujący działa przeciwko sprzedawcy, nawet gdy sprzedawca nie jest producentem towaru.

W przypadku gwarancji odpowiedzialność ponosi gwarant, czyli podmiot wskazany w dokumencie gwarancyjnym. Gwarant może odmówić roszczeń, jeśli tak przewiduje oświadczenie gwarancyjne. Z tego powodu warto sprawdzić, kto formalnie jest gwarantem i jakie uprawnienia zapisano w gwarancji.

Czas obowiązywania – terminy 14 dni, 1 rok, 2 lata, 5 lat

Standardowy termin rękojmi wynosi 2 lata od wydania rzeczy kupującemu. W przypadku nieruchomości okres ten wydłuża się do 5 lat. Jeśli wada ujawni się w ciągu pierwszego roku, przyjmuje się, że istniała już przy wydaniu rzeczy. To istotne ułatwienie dla konsumenta.

Gwarancja może trwać dowolnie długo i zależy od zapisu w dokumencie gwarancyjnym. Jeżeli termin nie został określony, przyjmuje się domyślnie 2 lata. W praktyce spotyka się jednak różne okresy. Ponadto sprzedawca powinien ustosunkować się do reklamacji w terminie 14 dni, a gwarant, jeśli nie określił terminu, ma obowiązek wykonać naprawę lub wymianę niezwłocznie, jednak nie później niż w ciągu 14 dni od otrzymania rzeczy.

Zakres wad – wady fizyczne i prawne

Rękojmia obejmuje zarówno wada fizyczna, jak i wada prawna. W praktyce oznacza to ochronę przed niezgodnością rzeczy z umową oraz przed sytuacją, gdy rzecz jest obciążona prawami osób trzecich. To rozszerzenie często przesądza o wyborze rękojmi.

Gwarancja z reguły obejmuje jedynie wady fizyczne wynikające z przyczyn tkwiących w rzeczy. Gwarant może ponadto wprowadzić wyłączenia dotyczące konkretnych części lub przyczyn powstania wady. Dlatego treść oświadczenia gwarancyjnego ma duże znaczenie przy dochodzeniu roszczeń.

Roszczenia konsumenta – naprawa, wymiana, obniżenie ceny, odstąpienie

Z tytułu rękojmi konsument może żądać naprawy, wymiany, obniżenia ceny albo odstąpienia od umowy, gdy wada jest istotna. Wybór przysługuje kupującemu i sprzedawca nie może mu go narzucić, chyba że zaoferuje niezwłoczne i beznadmiernych niedogodności usunięcie wady lub wymianę rzeczy.

W gwarancji uprawnienia konsumenta wynikają z treści dokumentu. Gwarant może przewidzieć naprawę lub wymianę oraz dodatkowe świadczenia. Jeśli żądania z gwarancji zostaną spełnione, często biegnie od nowa okres ochrony dla wymienionego elementu lub całego produktu.

Jak wybrać między rękojmią a gwarancją – kiedy która opcja jest korzystniejsza?

Wybór drogi reklamacyjnej zależy od konkretnego przypadku i od zakresu przyznanych uprawnień. Jeżeli chcesz zapewnić sobie maksymalną ochronę prawną i możliwość żądania zwrotu pieniędzy, to zwykle lepsza będzie rękojmia.

Gwarancja może być atrakcyjna, gdy oferuje dłuższy okres ochrony niż ustawowe terminy lub gdy gwarant pokrywa koszty transportu i serwisu. W sytuacji gdy rękojmia już wygasła, a gwarancja nadal obowiązuje, skorzystanie z gwarancji będzie praktyczne i często wygodne dla konsumenta.

Jak prawidłowo złożyć reklamację – dokumenty, terminy i dowody?

Aby reklamacja była skuteczna, warto przygotować dokumenty potwierdzające zakup oraz opis wady i żądanie. Zalecane są dowody takie jak paragon, faktura, umowa lub wydruk z karty płatniczej gdyż ułatwiają identyfikację transakcji i przyspieszają procedurę.

Przygotuj pismo reklamacyjne i wyślij je do sprzedawcy lub gwaranta. W piśmie wskaż co żądasz w ramach rękojmi lub gwarancji oraz opisz okoliczności powstania wady. Pamiętaj o terminie roszczeń i o tym, że sprzedawca ma 14 dni na ustosunkowanie się do żądań dotyczących naprawy, wymiany lub obniżenia ceny.

Przy zgłaszaniu reklamacji warto zgromadzić dodatkowe dowody, które potwierdzą wady i sposób użytkowania towaru. Dokumentacja fotograficzna, nagranie, protokół serwisu lub świadkowie mogą być pomocni. Zadbaj o kopię złożonych pism i potwierdzenie odbioru przesyłki.

Jeśli chcesz, możesz także skorzystać z listy najczęściej przydatnych dokumentów przy reklamacji:

• paragon fiskalny lub faktura,
• karta gwarancyjna i instrukcja obsługi,
• dowody płatności i korespondencja ze sprzedawcą,
• zdjęcia i protokoły serwisowe.

Specjalne sytuacje – nieruchomości, roboty budowlane, towary używane i sprzedaż między przedsiębiorcami

W umowach o roboty budowlane stosuje się odpowiednio przepisy o rękojmi przy sprzedaży. W praktyce oznacza to, że za obiekt wykonawca odpowiada przez okres zwykle dłuższy niż standardowe dwa lata. W przypadku wad nieruchomości mowa często o okresie 5 lat od wydania obiektu.

Umowa o roboty budowlane nakłada na wykonawcę obowiązek wydania obiektu zgodnego z projektem i zasadami wiedzy technicznej. W razie stwierdzenia wada fizyczna inwestor może żądać usunięcia wady, obniżenia wynagrodzenia lub odstąpienia od umowy. Ograniczenia odpowiedzialności wykonawcy są jednak możliwe gdy wada powstała z materiałów dostarczonych przez inwestora.

W przypadku towarów używanych sprzedawca może ograniczyć odpowiedzialność z tytułu rękojmi do roku. Sprzedaż między przedsiębiorcami pozwala stronom na wyłączenie rękojmi w zakresie dopuszczalnym przez prawo. Z tego powodu warto szczególnie zwracać uwagę na zapisy umowne przy transakcjach B2B.

Jeżeli kupujesz nieruchomość lub zlecasz roboty budowlane, dokumentuj odbiory i protokoły. To ułatwi dochodzenie roszczeń gdy pojawią się wady związane z wykonaniem. W sprawach dotyczących obiektów budowlanych przepisy o rękojmi stosuje się odpowiednio, ale szczegóły wynikają z charakteru umowy i rodzaju wykonywanych prac.

Co robić gdy sprzedawca lub gwarant odmawia – kroki prawne i źródła pomocy?

Jeżeli sprzedawca lub gwarant odmawia uznania reklamacji zacznij od sporządzenia pisemnego potwierdzenia stanowiska i żądania ponownego rozpatrzenia. W praktyce warto jeszcze raz wysłać reklamację listem poleconym albo z potwierdzeniem odbioru by mieć dowód doręczenia.

Skontaktuj się z Rzecznikiem Praw Konsumenta lub miejscowym rzecznikiem konsumentów w celu uzyskania bezpłatnej porady i wsparcia w negocjacjach z przedsiębiorcą.

Jeżeli to nie poskutkuje, możesz skorzystać z pomocy organizacji konsumenckich takich jak Stowarzyszenie Konsumentów Polskich lub Federacja Konsumentów. W sprawach transgranicznych pomoc oferuje Europejskie Centrum Konsumenckiego w Polsce. W ostateczności dostępne są polubowne sądy konsumenckie i droga sądowa.

Przed podjęciem kroków prawnych zbierz wszystkie dowody, korespondencję i dokumenty związane ze zgłoszeniem wady. Zgromadzone materiały ułatwią mediacje i postępowanie sądowe. Jeżeli potrzebujesz porady specjalistycznej rozważ konsultację z radcą prawnym lub adwokatem wyspecjalizowanym w prawie konsumenckim.

Co warto zapamietać?:

• Rękojmia jest ustawowym narzędziem ochrony konsumenta, trwającym 2 lata (5 lat dla nieruchomości), podczas gdy gwarancja jest umowna i jej czas trwania zależy od zapisów w dokumencie gwarancyjnym.
• Odpowiedzialność za rękojmię ponosi sprzedawca, natomiast w przypadku gwarancji odpowiedzialność spoczywa na gwarancie, co może być producentem lub dystrybutorem.
• Rękojmia obejmuje zarówno wady fizyczne, jak i wady prawne, podczas gdy gwarancja zazwyczaj dotyczy tylko wad fizycznych.
• Konsument ma prawo do naprawy, wymiany, obniżenia ceny lub odstąpienia od umowy w ramach rękojmi, a w przypadku gwarancji uprawnienia są określone w dokumencie gwarancyjnym.
• W przypadku odmowy uznania reklamacji przez sprzedawcę lub gwaranta, warto skontaktować się z Rzecznikiem Praw Konsumenta lub organizacjami konsumenckimi oraz rozważyć kroki prawne.