Jak liczony jest indeks giełdowy?

Indeks giełdowy to miernik koniunktury zbudowany z określonego koszyka akcji. Nie jest zwykłą średnią arytmetyczną ich cen. W większości popularnych indeksów wpływ spółki zależy od jej kapitalizacji, czyli wartości rynkowej, a wynik może uwzględniać dywidendy albo pomijać je.

Jak działa indeks giełdowy?

Indeks jest wirtualnym portfelem spółek wybranych według określonych zasad. Kryterium może stanowić wielkość przedsiębiorstwa, płynność akcji, sektor albo miejsce notowania. Dzięki temu jedna liczba pokazuje przybliżony kierunek zmian większej części rynku.

Gdy indeks rośnie, oznacza to, że ceny jego składników – uwzględnione zgodnie z przypisanymi wagami – dały łącznie dodatnią zmianę. Spadek indeksu wskazuje na przewagę ujemnych zmian. Nie musi to jednak oznaczać, że każda spółka tanieje lub drożeje w tym samym tempie.

Dlaczego duże spółki mają większy wpływ na indeks?

Najczęściej stosuje się ważenie kapitalizacją. Kapitalizacja to rynkowa wartość spółki, obliczana na podstawie ceny akcji i liczby akcji uwzględnianych w metodologii indeksu. Im większa kapitalizacja, tym większa waga spółki w koszyku, choć konkretne zasady mogą przewidywać także limity udziału pojedynczej spółki lub sektora.

Można porównać indeks do portfela inwestycyjnego. Jeśli 50% portfela stanowią akcje jednej spółki, jej notowania znacznie silniej zmienią wynik niż kurs spółki zajmującej 2% portfela. Tak samo działa indeks. Zmiana ceny dużej spółki, takiej jak PKO BP albo Orlen, może przesunąć jego wartość bardziej niż podobna procentowa zmiana kursu małego składnika.

Mechanizm można przedstawić w trzech krokach:

1. Wybór spółek – do indeksu trafiają przedsiębiorstwa spełniające ustalone kryteria, na przykład dotyczące kapitalizacji i płynności.
2. Przypisanie wag – każda spółka otrzymuje udział zależny głównie od swojej kapitalizacji, z uwzględnieniem zasad metodologii.
3. Obliczenie zmiany wartości – zmiany cen składników wpływają na indeks proporcjonalnie do ich wag, a wynik jest korygowany między innymi przy zmianach składu lub zdarzeniach korporacyjnych.

Dlatego większość spółek w indeksie może tracić na wartości, a sam indeks mimo to wzrośnie. Wystarczy, że największe składniki zanotują silne zwyżki. Odwrotna sytuacja również jest możliwa. Znajomość samej liczby spółek w indeksie nie wystarcza, aby ocenić, jak rozkłada się jego ryzyko.

Indeks cenowy a dochodowy – jaka jest różnica?

Drugim ważnym podziałem dotyczy sposobu traktowania dochodów z akcji. Indeks cenowy uwzględnia przede wszystkim zmiany kursów, natomiast indeks dochodowy obejmuje także dywidendy i, zgodnie z właściwą metodologią, inne prawa związane z posiadaniem akcji, na przykład prawa poboru.

Przykładowo, po wypłacie dywidendy kurs akcji jest technicznie korygowany w dół o jej wartość. Indeks cenowy odnotuje tę zmianę jako spadek, mimo że akcjonariusz otrzymał gotówkę. Indeks dochodowy uwzględnia ten przepływ, dlatego lepiej opisuje całkowity wynik inwestycji zakładającej udział w dywidendach.

To rozróżnienie ma znaczenie przy porównywaniu wyników. Indeks cenowy może służyć do obserwowania samej dynamiki notowań, a dochodowy lepiej nadaje się do oceny całkowitego zwrotu z portfela, w którym dywidendy są częścią wyniku. Na GPW przykładem dochodowego indeksu jest WIG, natomiast WIG20 jest indeksem cenowym ważonym kapitalizacją. Dostępne są także wersje dochodowe wybranych indeksów, oznaczane między innymi symbolem TR.

Co wynika ze sposobu liczenia indeksu?

Indeks jest narzędziem do oceny określonego segmentu rynku i często służy jako benchmark, czyli punkt odniesienia dla wyników portfela lub funduszu. Nie pokazuje całej gospodarki ani sytuacji każdej spółki. Jego wynik zależy od składu, wag, zmian cen oraz tego, czy metodologia uwzględnia dywidendy.

Przed interpretacją wartości indeksu warto sprawdzić trzy rzeczy: jakie spółki wchodzą w jego skład, jak są ważone oraz czy jest to indeks cenowy, czy dochodowy. Dzięki temu łatwiej zrozumieć, dlaczego zmiana kilku największych spółek może przesądzić o wyniku całego koszyka. Sam wzrost indeksu nie jest jednak gwarancją zysku ani oceną każdej spółki z osobna.