Jak działa kontrakt terminowy na WIG20?
Kontrakt terminowy na WIG20 to instrument pochodny, którego wartość zależy od poziomu indeksu. Inwestor nie wpłaca całej wartości pozycji, lecz depozyt zabezpieczający. Wynik transakcji zależy od zmiany kursu kontraktu, a zyski i straty są rozliczane na bieżąco.
Czym jest kontrakt terminowy na WIG20?
Kontrakt terminowy na WIG20 jest wystandaryzowaną umową kupna lub sprzedaży indeksu w przyszłości po określonej cenie. W praktyce inwestor nie otrzymuje akcji tworzących indeks. Kontrakty na indeksy notowane na GPW są rozliczane pieniężnie, czyli wynik transakcji trafia na rachunek inwestora albo jest z niego pobierany.
Kupno kontraktu oznacza otwarcie pozycji długiej. Inwestor zarabia, gdy kurs kontraktu rośnie. Sprzedaż kontraktu oznacza otwarcie pozycji krótkiej, która przynosi wynik dodatni, gdy kurs spada. Pozycję można zamknąć przed wygaśnięciem, zawierając transakcję odwrotną na tej samej serii.
Jak obliczyć wartość kontraktu na WIG20?
Do obliczenia wartości jednego kontraktu służy mnożnik. Dla kontraktów na WIG20 wynosi on 20 zł za 1 punkt indeksu. Wzór wygląda następująco:
Wartość kontraktu = kurs kontraktu w punktach × 20 zł
Jeżeli kurs kontraktu wynosi 2000 punktów, wartość jednej pozycji to 2000 × 20 zł, czyli 40 000 zł. Nie oznacza to jednak, że inwestor musi wyłożyć na rachunek całą tę kwotę. Wartość kontraktu służy do określenia ekspozycji na WIG20, natomiast otwarcie pozycji wymaga wniesienia depozytu zabezpieczającego.
| Poziom WIG20 (pkt) | Mnożnik | Wartość kontraktu (PLN) |
|---|---|---|
| 2000 | 20 zł | 40 000 zł |
| 2500 | 20 zł | 50 000 zł |
| 3000 | 20 zł | 60 000 zł |
Każda zmiana kursu o 1 punkt zmienia wynik jednej pozycji o 20 zł. Wzrost kursu o 10 punktów daje więc 200 zł zysku posiadaczowi pozycji długiej i taką samą stratę inwestorowi z pozycją krótką. Przy spadku kursu kierunek rozliczenia się odwraca.
Jak działa dźwignia i depozyt zabezpieczający?
Depozyt zabezpieczający jest częścią wartości kontraktu blokowaną na rachunku jako zabezpieczenie zobowiązań. Nie jest ceną zakupu kontraktu ani maksymalną możliwą stratą. Inwestor ponosi wynik ekonomiczny związany z całą wartością pozycji, mimo że wnosi tylko jej część.
Jeżeli wartość kontraktu wynosi 40 000 zł, a wymagany depozyt wynosi 10%, na rachunku trzeba mieć 4000 zł. Ekspozycja jest jednak równa 40 000 zł. W tym przykładzie dźwignia wynosi 10:1. Ruch kontraktu o 1% oznacza zmianę wartości pozycji o około 400 zł, czyli 10% wniesionego depozytu.
Poziomy depozytów nie są stałe. Minimalne wymagania ustala KDPW_CCP, a biuro maklerskie może zastosować wyższy poziom. Wysokość zależy między innymi od zmienności rynku i przyjętej metody kalkulacji ryzyka, takiej jak SPAN.
| Element | Przykładowa wartość | Znaczenie |
|---|---|---|
| Wartość kontraktu | 40 000 zł | Ekspozycja wynikająca z poziomu 2000 pkt |
| Depozyt przy stawce 10% | 4000 zł | Środki wymagane do otwarcia pozycji |
| Dźwignia | 10:1 | Stosunek wartości pozycji do depozytu |
Depozyt początkowy i depozyt utrzymania
Depozyt początkowy określa kwotę wymaganą przy otwieraniu pozycji. Depozyt utrzymania to minimalny poziom środków potrzebny do utrzymania już otwartej pozycji. Zwykle jest niższy od depozytu początkowego, choć szczegółowe zasady zależą od KDPW_CCP i biura maklerskiego.
Jeżeli po niekorzystnym ruchu rynku środki spadną poniżej depozytu utrzymania, inwestor otrzymuje wezwanie do uzupełnienia zabezpieczenia, czyli margin call. Brak dopłaty w wymaganym terminie może doprowadzić do przymusowego zamknięcia części albo całości pozycji.
Jak przebiega codzienne rozliczenie kontraktu?
Równanie do rynku, czyli mark-to-market, polega na codziennym księgowaniu zysków i strat wynikających ze zmiany kursu rozliczeniowego. Nie trzeba czekać do wygaśnięcia kontraktu, aby wynik wpłynął na rachunek.
Dla jednej pozycji wynik między kolejnymi sesjami można uprościć do wzoru:
Wynik sesyjny = zmiana kursu kontraktu × 20 zł × liczba kontraktów
Przykładowo, inwestor ma długą pozycję otwartą przy kursie 2000 punktów. Jeżeli kolejny kurs rozliczeniowy wyniesie 2010 punktów, zysk wyniesie 10 × 20 zł, czyli 200 zł. Przy spadku do 1980 punktów strata wyniesie 20 × 20 zł, czyli 400 zł.
Rozliczenie pozycji przebiega w kilku etapach:
- Inwestor otwiera pozycję długą albo krótką i wnosi wymagany depozyt zabezpieczający.
- Po zakończeniu sesji wyznaczany jest dzienny kurs rozliczeniowy.
- Izba rozliczeniowa oblicza wynik zmiany kursu dla każdej otwartej pozycji.
- Zyski są dopisywane do rachunku, a straty z niego pobierane.
- Jeżeli saldo spadnie poniżej depozytu utrzymania, inwestor musi uzupełnić środki albo liczyć się z zamknięciem pozycji.
W dniu wygaśnięcia pozostające pozycje są rozliczane według ostatecznego kursu rozliczeniowego. Szczegółowa metoda jego wyznaczania wynika ze standardu danej serii kontraktu.
Na jakie ryzyko trzeba uważać?
Dźwignia działa w obie strony. Ten sam mechanizm, który zwiększa wynik względem wniesionego depozytu, powiększa także straty. Niekorzystna zmiana kursu może wyczerpać depozyt, wymusić dopłatę, a w skrajnym przypadku doprowadzić do straty przekraczającej początkowo wniesione środki.
Najważniejsze zagrożenia wynikają z:
- dużej wartości pozycji w stosunku do kapitału na rachunku,
- szybkich zmian poziomu WIG20 i kursu kontraktu,
- wezwania do uzupełnienia depozytu w krótkim terminie,
- przymusowego zamknięcia pozycji przez biuro maklerskie,
- możliwej różnicy między ceną oczekiwaną a ceną faktycznego zamknięcia przy niskiej płynności.
Przed otwarciem pozycji trzeba sprawdzić aktualny depozyt wymagany przez konkretne biuro maklerskie, zasady rozliczeń oraz terminy wygaśnięcia danej serii. Depozyt jest zabezpieczeniem, a nie pełną wartością inwestycji. To właśnie ta różnica wyjaśnia zarówno działanie dźwigni, jak i wysokie ryzyko kontraktów terminowych.
Artykuł nie stanowi porady inwestycyjnej lub finansowej.
