Inspekcja Handlowa kontroluje, czy sprzedawcy jasno podają ceny, prawidłowo obliczają ceny jednostkowe i pobierają przy kasie kwotę zgodną z oznaczeniem przy towarze. Gdy cena na półce różni się od ceny przy kasie, konsument może żądać sprzedaży po cenie dla niego najkorzystniejszej.
Dlaczego Inspekcja Handlowa kontroluje ceny?
Kontrola cen ma zapewnić konsumentom rzetelną informację przed dokonaniem zakupu. Inspektorzy sprawdzają, czy ceny są widoczne, jednoznaczne i możliwe do porównania, a także czy zgadzają się z kwotami zapisanymi w kasie, czytniku lub materiałach reklamowych.
Podstawę prawną stanowią przede wszystkim ustawa z 9 maja 2014 r. o informowaniu o cenach towarów i usług, ustawa o Inspekcji Handlowej oraz przepisy wykonawcze dotyczące uwidaczniania cen. W praktyce kontrola może obejmować zarówno sklepy, punkty usługowe, jak i apteki sprzedające produkty inne niż lecznicze.
Jak sprzedawca musi prezentować ceny?
Cena sprzedaży to kwota za konkretny produkt, na przykład za jedną butelkę soku albo jedno opakowanie kosmetyku. Cena jednostkowa pokazuje natomiast koszt w przeliczeniu na określoną miarę, taką jak kilogram, litr, metr, metr kwadratowy lub sztuka. Dzięki niej można porównać produkty w opakowaniach o różnej wielkości.
Przykładowo sok o pojemności 200 ml kosztujący 2 zł ma cenę jednostkową 10 zł za litr. Sok o pojemności 120 ml za 1,50 zł kosztuje 12,50 zł za litr. Mimo że drugie opakowanie jest tańsze przy kasie, jego zawartość jest droższa w przeliczeniu na litr.
Sposób uwidocznienia ceny zależy od tego, gdzie znajduje się towar:
| Miejsce towaru | Wymagana forma informacji | Uwagi |
|---|---|---|
| Towar dostępny i widoczny dla konsumenta | Cena sprzedaży i, gdy jest wymagana, cena jednostkowa na produkcie, opakowaniu lub wywieszce | Oznaczenie musi być jednoznacznie przypisane do towaru |
| Towar przeznaczony do sprzedaży, ale znajdujący się w magazynie lub innym pomieszczeniu niedostępnym dla klientów | Cena może być podana w cenniku, katalogu albo innym dostępnym zestawieniu | Informacja powinna pozwalać ustalić cenę konkretnego produktu |
| Towar widoczny w zamkniętej gablocie w miejscu sprzedaży | Cena przy towarze lub w sposób bezpośrednio z nim powiązany | Sama zamknięta gablota nie zawsze pozwala zastąpić oznaczenie cennikiem |
Ceny powinny być umieszczone na etykiecie, metce, tabliczce, plakacie, wyświetlaczu elektronicznym albo bezpośrednio na opakowaniu. Oznaczenie nie może pozostawiać wątpliwości, którego produktu dotyczy.
Dotyczy to także aptek w zakresie produktów nieleczniczych, takich jak kosmetyki czy inne artykuły sprzedawane detalicznie. Zamknięta szklana gablota nie zwalnia z obowiązku podania ceny. Jeżeli produkt znajduje się w części apteki dostępnej dla klientów i jest przez nich widoczny, przedsiębiorca powinien zapewnić prawidłową informację o cenie sprzedaży oraz cenie jednostkowej, gdy przepisy jej wymagają.
Jakie nieprawidłowości wykrywa Inspekcja Handlowa?
Podczas kontroli inspektorzy porównują oznaczenia w sklepie z kwotą naliczaną przy kasie oraz sprawdzają sposób obliczania cen. Najczęściej stwierdzane problemy to:
- brak ceny jednostkowej przy produktach sprzedawanych w opakowaniach o różnej masie lub objętości,
- niezgodność ceny na półce z ceną zakodowaną w kasie,
- błędne przeliczenie ceny za kilogram, litr, metr albo inną jednostkę,
- niejasne cenniki, w tym przedziały „od–do”, które nie wskazują konkretnej ceny.
W kontrolach prowadzonych w pierwszej połowie 2021 r. sprawdzono 1530 podmiotów i ponad 280 tysięcy partii produktów. Błędy stwierdzono u około połowy sprzedawców, a zastrzeżenia dotyczyły 14 proc. zweryfikowanych produktów. W 1022 sklepach porównano ceny z półek z cenami w kasach. Wyższa kwota na rachunku dotyczyła prawie 5 proc. skontrolowanych produktów.
Co zrobić, gdy cena przy kasie jest wyższa niż na półce?
Art. 5 ustawy o informowaniu o cenach towarów i usług przyznaje konsumentowi prawo do żądania sprzedaży po cenie dla niego najkorzystniejszej, gdy występuje rozbieżność lub wątpliwość dotycząca ceny. Nie chodzi więc wyłącznie o późniejszą reklamację. Uprawnienie można powołać już przy kasie.
W takiej sytuacji postępuj w następującej kolejności:
- Sprawdź, czy oznaczenie rzeczywiście dotyczy wybranego produktu, jego wariantu i pojemności.
- Poinformuj kasjera o różnicy między ceną na półce a kwotą wyświetloną na kasie.
- Zażądaj sprzedaży po cenie najkorzystniejszej, zwykle tej podanej przy towarze.
- Jeżeli sklep odmawia, zachowaj paragon i zanotuj oznaczenie produktu, miejsce zakupu oraz datę zdarzenia.
- W przypadku uporczywych lub powtarzających się naruszeń zgłoś sprawę do właściwego wojewódzkiego inspektoratu Inspekcji Handlowej.
Zdjęcie wywieszki cenowej może pomóc wykazać, jakie oznaczenie znajdowało się przy produkcie. Po zakupie można również domagać się zwrotu różnicy, jeżeli zapłacono więcej niż wynikało z prawidłowo uwidocznionej ceny.
Inspekcja Handlowa może kontrolować przedsiębiorcę, żądać usunięcia nieprawidłowości i stosować sankcje przewidziane w przepisach. W 2025 r. podczas kontroli 113 aptek na Dolnym Śląsku nieprawidłowości stwierdzono w 57 placówkach. Dotyczyły między innymi braku cen, cen jednostkowych i informacji o najniższej cenie z 30 dni przed obniżką. Wynik ten pokazuje, że obowiązek informowania o cenach obejmuje również wyspecjalizowane punkty sprzedaży.
Rzetelne ceny chronią decyzje konsumenta
Kontrola cen przez Inspekcję Handlową służy temu, aby konsument mógł znać koszt produktu przed zakupem, porównać różne opakowania i nie płacić przy kasie więcej niż wynika z oznaczenia. Sprawdzenie ceny jednostkowej oraz szybka reakcja na rozbieżność pomagają egzekwować prawo do najkorzystniejszej ceny i ograniczają nieuczciwe praktyki.
