Co to jest rękojmia? Wyjaśniamy podstawowe zasady

Nie wiesz, Co to jest rękojmia? Wyjaśniamy podstawowe zasady? Z tego artykułu dowiesz się, czym jest rękojmia i jakie prawa przysługują kupującemu. Tekst w przystępny sposób wyjaśnia różnice między rękojmią a gwarancją.

Co to jest rękojmia?

Rękojmia to ustawowa odpowiedzialność sprzedawcy za wady rzeczy sprzedanej. Oznacza to, że sprzedawca odpowiada za niezgodność towaru z umową niezależnie od tego, czy sam spowodował wadę. Podstawę prawną stanowią przepisy Kodeksu cywilnego.

Rękojmia obejmuje zarówno wady fizyczne, jak i wady prawne. Sprzedawca nie musi udzielać rękojmi w odrębnym oświadczeniu, bo ta odpowiedzialność powstaje z mocy prawa. Wyjątek stanowi sytuacja, gdy kupujący wiedział o wadzie w chwili zakupu albo sprzedawca wyraźnie o niej poinformował.

Jak rozpoznać wadę rzeczy?

Wada to niezgodność przedmiotu z umową lub oczekiwaniami wynikającymi z jego rodzaju i opisu. Może przejawiać się brakiem właściwości, brakiem elementów zestawu lub niezgodnością z przedstawionym wzorem. Ważne jest, aby ocenić, czy cechy rzeczy odpowiadają temu, co sprzedawca obiecał.

Poniżej znajdziesz typowe przykłady, które pomogą rozpoznać wadę fizyczną lub prawną:

• przeciekający kubek termiczny,
• energochłonna zamiast oszczędnej zamrażarka,
• brak kabla lub dokumentacji w komplecie,
• sprzedaż rzeczy obciążonej prawem osoby trzeciej.

Co to jest wada fizyczna?

Wada fizyczna występuje, gdy rzecz nie ma właściwości, które powinna mieć ze względu na przeznaczenie lub opis. Może to być uszkodzenie, brak części lub nieprawidłowe działanie urządzenia. Również nieprawidłowa instrukcja obsługi czy błędne zamontowanie mieszczą się w tej definicji.

Jeżeli kupującym jest konsument i wada ujawni się w ciągu pierwszego roku od wydania rzeczy, przyjmuje się, że wada istniała już w chwili zakupu. Po upływie roku ciężar dowodu spoczywa na kupującym. Dlatego ważne jest zachowanie dowodu zakupu, na przykład paragonu.

Co to jest wada prawna?

Wada prawna polega na tym, że prawo do rzeczy przysługuje osobie trzeciej lub rzecz jest obciążona prawem tej osoby. Może to dotyczyć nieruchomości obciążonej hipoteką albo towaru pochodzącego z kradzieży. W takiej sytuacji kupujący również może składać reklamacje u sprzedawcy.

Wada prawna obejmuje też ograniczenia wynikające z decyzji organów państwowych, na przykład zabezpieczenia jako dowód w postępowaniu. Sprzedawca nie może umownie wyłączyć odpowiedzialności z tytułu rękojmi wobec konsumenta w tych przypadkach, chyba że kupujący wiedział o wadzie.

Jakie uprawnienia ma kupujący i jakie obowiązki ma sprzedawca?

Kupujący ma do dyspozycji konkretne roszczenia wynikające z rękojmi, a sprzedawca ma obowiązek przywrócić zgodność rzeczy z umową. To kupujący wybiera sposób dochodzenia swoich praw, ale prawa te są ograniczone przez zasady proporcjonalności i wykonalności. Sprzedawca ponosi koszty wymiany lub naprawy, o ile prawo tego nie ogranicza.

Sprzedawca nie może skutecznie zwolnić się od odpowiedzialności za wady, o ile wada nie była znana kupującemu przed zawarciem umowy. W razie sporu konsument może zwrócić się do Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów lub wszcząć postępowanie sądowe.

Jakie roszczenia może zgłosić kupujący?

Kupujący może żądać wymiany rzeczy na wolną od wad lub usunięcia wady, a gdy to jest niemożliwe lub sprzedawca nie wykona obowiązku, może żądać obniżenia ceny albo odstąpić od umowy. Wybór środka ochrony zależy od rodzaju wady i stopnia jej istotności. Jeżeli wada jest nieistotna, odstąpienie od umowy nie przysługuje.

Przykładowo kupujący może żądać również naprawienia szkody poniesionej wskutek zawarcia umowy z wadliwą rzeczą. Jeśli sprzedawca nie ustosunkuje się do żądania konsumenta w ciągu 14 dni, przyjmuje się, że żądanie zostało uznane za zasadne.

Jakie obowiązki ma sprzedawca przy naprawie lub wymianie?

Sprzedawca jest obowiązany wymienić rzecz lub usunąć wadę w rozsądnym terminie bez nadmiernych niedogodności dla kupującego. Koszty transportu, ubezpieczenia i pakowania związane z wymianą lub naprawą ponosi sprzedawca. Jeżeli montaż lub demontaż jest konieczny, sprzedawca powinien pokryć też te koszty, chyba że ich wysokość przewyższa cenę rzeczy.

Gdy sprzedawca nie wykona obowiązku, kupujący może wykonać czynności na koszt sprzedawcy. W przypadku sporów dotyczących kosztów sąd bierze pod uwagę wartość rzeczy, rodzaj wady i stopień niedogodności ponoszonych przez kupującego.

Jak i kiedy zgłosić roszczenie rękojmii?

Reklamację należy zgłosić sprzedawcy niezwłocznie po stwierdzeniu wady. Kupujący powinien przedstawić dowód zakupu, na przykład paragon, fakturę elektroniczną lub wyciąg z konta płatniczego. W przypadku sprzedaży między przedsiębiorcami obowiązują dodatkowe obowiązki dotyczące badania rzeczy i szybkiego zawiadomienia o wadzie.

Jeżeli sprzedawca nie uzna reklamacji, kupujący może skierować sprawę do sądu lub zgłosić naruszenie do Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. W praktyce warto zachować dokumentację korespondencji i dowody wykonanych prób naprawy, bo ułatwiają one późniejsze dochodzenie roszczeń.

Jak długo trwa rękojmia – terminy 2 lata i 5 lat

Okres odpowiedzialności sprzedawcy z tytułu rękojmi za wady ruchomości wynosi 2 lata od wydania rzeczy kupującemu. W przypadku nieruchomości okres ten wynosi 5 lat. To ustawowe terminy, które określają dopuszczalny czas, w którym można zgłaszać roszczenia z rękojmi.

Dodatkowo istnieje pierwszoroczna domniemana odpowiedzialność sprzedawcy, co oznacza, że jeśli wada ujawni się w ciągu pierwszego roku, przyjmuje się, że istniała już przy wydaniu rzeczy. Po upływie tego okresu to kupujący musi wykazać, że wada nie wynika z jego użytkowania.

Jak rękojmia różni się od gwarancji?

Rękojmia jest instytucją ustawową i działa automatycznie na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego. Gwarancja jest dobrowolnym zobowiązaniem producenta lub sprzedawcy i zależy od treści dokumentu gwarancyjnego. To zasadnicza różnica źródłowa między tymi dwiema formami ochrony.

Kupujący może korzystać z obu instytucji jednocześnie i wybierać najdogodniejszą drogę dochodzenia praw. Gwarancja może przewidywać inne terminy i zakres obowiązków gwaranta, lecz nie wyłącza odpowiedzialności sprzedawcy z rękojmi.

Gdzie rękojmia działa inaczej – wiary publicznej ksiąg wieczystych i licytacja

W zakresie obrotu nieruchomościami działa odrębna zasada nazwane rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych. Zgodnie z ustawą o księgach wieczystych i hipotece, treść księgi wieczystej ma pierwszeństwo przed stanem faktycznym w określonych okolicznościach. Dzięki temu nabywca działający w zaufaniu do wpisu może stać się właścicielem mimo błędów w księdze, o ile nie zachodzą przesłanki wyłączające tę ochronę.

Warunki wyłączenia rękojmi wiary publicznej obejmują m.in. wiedzę nabywcy o niezgodnościach czy dokonanie czynności odpłatnej z osobą nieuprawnioną. Zasada ta ma na celu stabilizację obrotu nieruchomościami i ograniczenie ryzyka nabywców działających w dobrej wierze.

W kontekście licytacji publicznych pojęcie rękojmi występuje w innym znaczeniu. Przystąpienie do licytacji komorniczej wymaga często wpłaty rękojmi jako wadium. Wpłacona suma zabezpiecza wykonanie zobowiązania wobec komornika i może zostać zaliczona na poczet ceny nabycia.

Rękojmia przy licytacji zwykle wynosi jedną dziesiątą sumy oszacowania i trzeba ją złożyć najpóźniej w dniu poprzedzającym licytację, chyba że suma oszacowania jest niższa niż pięć tysięcy złotych.

Wpłacenie rękojmi jest warunkiem dopuszczenia do licytacji, a jej utrata następuje, gdy nabywca nie zapłaci ceny w terminie. W tej roli rękojmia pełni funkcję zabezpieczającą i organizacyjną, a nie tę samą, co rękojmia sprzedawcy w stosunku do wad rzeczy.

Co warto zapamietać?:

• Rękojmia to ustawowa odpowiedzialność sprzedawcy za wady rzeczy sprzedanej, regulowana przez Kodeks cywilny.
• Okres rękojmi wynosi 2 lata dla ruchomości i 5 lat dla nieruchomości, z domniemaniem istnienia wady w pierwszym roku.
• Kupujący ma prawo żądać wymiany, naprawy, obniżenia ceny lub odstąpienia od umowy w przypadku stwierdzenia wady.
• Rękojmia różni się od gwarancji, która jest dobrowolnym zobowiązaniem sprzedawcy lub producenta, a rękojmia działa automatycznie.
• Reklamację należy zgłosić niezwłocznie po stwierdzeniu wady, a sprzedawca ma obowiązek rozpatrzyć ją w ciągu 14 dni.