Co grozi za wykorzystanie informacji poufnej?

Za wykorzystanie informacji poufnej grozi grzywna do 5 mln zł, kara pozbawienia wolności albo obie te kary łącznie. W typie podstawowym kara pozbawienia wolności wynosi od 3 miesięcy do 5 lat, a gdy czyn popełnia tak zwany insider pierwotny – od 6 miesięcy do 8 lat. Podstawą odpowiedzialności jest art. 181 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi.

Jakie kary grożą za insider trading?

Insider trading, czyli wykorzystanie informacji poufnej, jest przestępstwem. Czyn polega w szczególności na nabyciu lub zbyciu instrumentów finansowych na własny rachunek albo na rachunek innej osoby z wykorzystaniem niepublicznej informacji mogącej wpłynąć na ich cenę. Sankcja może obejmować jednocześnie grzywnę i pozbawienie wolności.

Surowsza odpowiedzialność dotyczy osób, które uzyskały informację dzięki pełnionej funkcji, zatrudnieniu lub relacji zawodowej z emitentem. Odpowiedzialność karna jest niezależna od ewentualnych sankcji administracyjnych nakładanych przez KNF.

Typ podstawowy i kwalifikowany – porównanie kar

W obu przypadkach sąd może orzec grzywnę i karę pozbawienia wolności łącznie. Wysokość konkretnej kary zależy od okoliczności czynu, zakresu naruszenia, roli sprawcy oraz oceny dowodów.

Co jest informacją poufną?

Rozporządzenie MAR, czyli rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 596/2014, wiąże informację poufną z informacją dotyczącą emitenta, instrumentu finansowego lub zdarzenia, która nie została podana do publicznej wiadomości i mogłaby istotnie wpłynąć na cenę po ujawnieniu.

W praktyce informacja musi spełniać łącznie cztery podstawowe kryteria:

• Jest precyzyjna – odnosi się do konkretnego zdarzenia, okoliczności lub procesu, a nie do ogólnych przewidywań.
• Nie została publicznie ujawniona – dostęp do niej ma ograniczony krąg osób.
• Ma charakter cenotwórczy – po publikacji mogłaby istotnie wpłynąć na cenę instrumentu finansowego.
• Dotyczy emitenta lub instrumentu finansowego – może odnosić się na przykład do sytuacji finansowej spółki albo jej planowanej transakcji.

Takim charakterem mogą cechować się między innymi nieopublikowane wyniki finansowe, planowane przejęcie lub fuzja, istotny kontrakt, poważny spór prawny, problemy z wypłacalnością kontrahenta albo przewidywana restrukturyzacja. Sama informacja musi jednak zostać oceniona w konkretnym kontekście. Nie każda wiadomość dotycząca spółki automatycznie jest informacją poufną.

Kto może odpowiadać za wykorzystanie informacji poufnej?

Surowszy typ czynu dotyczy tak zwanego insidera pierwotnego. Chodzi o osobę, która uzyskała informację w związku z funkcją, zatrudnieniem lub relacją prawną łączącą ją z emitentem. Do tej grupy mogą należeć:

• członkowie zarządu i rady nadzorczej emitenta,
• prokurenci lub pełnomocnicy,
• pracownicy posiadający dostęp do informacji poufnych,
• biegli rewidenci i doradcy,
• osoby wykonujące na rzecz emitenta zlecenie lub pozostające z nim w podobnym stosunku prawnym.

Odpowiedzialność może dotyczyć także osoby, która zdobyła informację w wyniku przestępstwa albo z innego źródła, jeżeli wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności powinna wiedzieć, że ma ona charakter poufny. Nie jest więc konieczne formalne zatrudnienie w spółce.

Wykorzystanie informacji może polegać nie tylko na zawarciu transakcji. Zakaz obejmuje także między innymi zmianę lub anulowanie wcześniej złożonego zlecenia, jeżeli decyzja została podjęta po uzyskaniu informacji poufnej. Dla odpowiedzialności nie trzeba wykazać, że sprawca rzeczywiście osiągnął zysk.

Dlaczego znaczenie ma umyślność?

Przestępstwo z art. 181 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi można popełnić wyłącznie umyślnie. Oznacza to, że sprawca musi obejmować zamiarem zarówno posiadanie informacji, jak i zachowanie polegające na jej wykorzystaniu. W zależności od ustaleń sprawy może chodzić o zamiar bezpośredni albo ewentualny.

Samo posiadanie informacji poufnej nie wystarcza do przypisania przestępstwa. Trzeba jeszcze wykazać, że informacja miała znaczenie dla decyzji inwestycyjnej i że sprawca świadomie dokonał czynności objętej zakazem. Ocena obejmuje między innymi moment uzyskania informacji, czas transakcji, jej rozmiar oraz komunikację między osobami mającymi dostęp do danych.

Jaka jest rola KNF?

KNF monitoruje rynek kapitałowy i może prowadzić postępowania wyjaśniające dotyczące podejrzeń naruszenia przepisów MAR. Analizuje między innymi nietypowe transakcje, zmiany kursu oraz przepływ informacji w spółce. Jeżeli podejrzenie dotyczy przestępstwa, KNF może skierować zawiadomienie do prokuratury.

KNF nie orzeka o winie karnej. O odpowiedzialności decyduje sąd w postępowaniu karnym. Sprawy tego rodzaju bywają dowodowo trudne, ponieważ często nie ma bezpośredniego dowodu potwierdzającego motyw transakcji. Znaczenie mogą mieć jednak łącznie dokumenty, korespondencja, rejestry dostępu do informacji, chronologia zdarzeń i analiza transakcji.

Najważniejsze rozróżnienie jest proste: KNF może wykrywać naruszenia i zawiadamiać organy ścigania, natomiast kara z art. 181 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi jest wymierzana przez sąd. W razie wezwania przez KNF lub prokuraturę potrzebna jest indywidualna analiza prawna konkretnej sprawy.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Przedstawione zasady należy weryfikować z aktualnym brzmieniem ustawy o obrocie instrumentami finansowymi oraz rozporządzenia MAR.